8/6/15

ΠΕΡΙ ΨΥΧΡΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ ΚΑΙ ΨΥΧΡΗΣ ΕΙΡΗΝΗΣ

Συντάκτης Γ.Ε. Σέκερης

Η ένταση μεταξύ Δύσης και Ρωσίας έχει επαναφέρει  στο επικοινωνιακό προσκήνιο τον όρο «Ψυχρός Πόλεμος». Πρόκειται ωστόσο για κατάχρηση ορολογίας.[i] Εξ αφορμής ειδικότερα του Ουκρανικού, ο εκ των αρμοδιοτέρων να αποφανθούν Αμερικανός πρόεδρος υπήρξε κατηγορηματικός: «Δεν είναι ένας νέος Ψυχρός Πόλεμος. Πρόκειται για ένα πολύ συγκεκριμένο ζήτημα σχετιζόμενο με την απροθυμία της Ρωσίας να αναγνωρίσει ότι η Ουκρανία μπορεί να χαράξει τον δικό της δρόμο[ii] 

Ασφαλώς, οι διαφορές μεταξύ Δυτικών πρωτευουσών και Μόσχας δεν περιορίζονται στο Ουκρανικό. Σημειώνονται καθ’ όλο το μήκος της ευρωπαϊκή περιφέρειας της Ρωσικής Ομοσπονδίας. Με τη ρωσική πλευρά να διεκδικεί δια χειλέων  των δύο τελευταίων πρόεδρων της «ζώνη επιρροής» ακαθόριστης έκτασης - και τη δυτική να την αποκρούει. [iii]
Ουδέν το εκπληκτικό άλλωστε. Παρά το μέγεθος και τη στρατιωτική της ισχύ, η Ρωσία, κυρίως λόγω γεωγραφικής θέσης διακατέχεται ανέκαθεν από ένα σύνδρομο ανασφάλειας – το οποίο ιστορικά μεταφράζεται σε προσπάθεια ελέγχου του περιβάλλοντος αυτή χώρου. Ενώ οι αντιδράσεις της Μόσχας κατά την παρούσα συγκυρία φέρουν επί πλέον τη σφραγίδα μιας παραδοσιακής πολιτικής κουλτούρας αυταρχισμού και μυστικότητας· η οποία, σε ικανό βαθμό, επιβιώνει του κομμουνιστικού καθεστώτος - και, φυσικά, του τσαρικού παλαιότερα.
Υπό τις συνθήκες δε αυτές, η διεύρυνση του ΝΑΤΟ, αλλά και της ΕΕ, προς τα ρωσικά σύνορα μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ και, πιο πρόσφατα, η πολιτική ανατροπή στην Ουκρανία αποτέλεσαν πηγή έντονης ανησυχίας για τους Ρώσους ιθύνοντες. Οι οποίοι επιπροσθέτως προσάπτουν  στους Δυτικούς αμφισβήτηση της ιδιότητας και ρόλου της Ρωσίας ως παγκόσμιας δύναμης γενικότερα.[iv]  Με τη ρωσική, σημειωτέον,  κοινή γνώμη να συμμερίζεται τις εν προκειμένω ευαισθησίες και δυσφορία της ηγεσίας της.
Οι Δυτικές δυνάμεις, από πλευράς τους, με προεξάρχουσα την Ουάσιγκτον, δείχνουν αποφασισμένες να θέσουν φραγμό στις εικαζόμενες ρωσικές βλέψεις. Αντιδρώντας, ειδικότερα, στην προσάρτηση της Κριμαίας στη Ρωσική Ομοσπονδία και στην ενεργό στήριξη από την τελευταία αυτή αποσχιστικών δυνάμεων στην Ανατολική Ουκρανία, υιοθέτησαν κλιμακούμενες οικονομικές κυρώσεις κατά  της Μόσχας, και, παραλλήλως, ενεργοποίησαν τους εν σχετική υπνώσει διατελούντες νατοϊκούς μηχανισμούς, για να πειθαναγκάσουν τη ρωσική ηγεσία να συμπράξει σε μια ικανοποιητική διευθέτηση του Ουκρανικού, αλλά και να απόσχει από αποσταθεροποιητικές πιέσεις επί άλλων όμορων της Ρωσίας χωρών με σημαντικές ρωσικές μειονότητες – και κατ’ εξοχήν επί των βαλτικών, οι οποίες ως μέλη του ΝΑΤΟ καλύπτονται από το άρθρο 5 της Συνθήκης του Βόρειου Ατλαντικού. Παραλλήλως δε τα Δυτικά κέντρα αποφάσεων καταβάλλουν προσπάθειες περιορισμού της εξάρτησης της Ευρώπης από τους ρωσικούς ενεργειακούς πόρους.
Ωστόσο, το συμπέρασμα ότι το μέλλον των σχέσεων της Δύσης με τη Ρωσία προμηνύεται μονόπλευρα ανταγωνιστικό είναι πιθανότατα ανακριβές· ενώ το ενίοτε επισειόμενο ενδεχόμενο μιας ένοπλης μεταξύ τους σύγκρουσης φαίνεται λίαν απίθανο. Αυτά δε για δύο κυρίως λόγους
Εν πρώτοις, η Δύση, χάρις κυρίως στις Ηνωμένες Πολιτείες, διαθέτει καθοριστικό προβάδισμα ως προς όλους σχεδόν τους συντελεστές ισχύος· και από την άλλη, οι αντιθέσεις και καχυποψία μεταξύ των εκτός Δυτικού πλέγματος μεγάλων περιφερειακών δυνάμεων – Ρωσίας, Κίνας, και Ινδίας, κατά κύριο λόγο – παρεμβάλλουν αποφασιστικά προσκόμματα στη συγκρότηση αποτελεσματικού ενιαίου αντιδυτικού μετώπου. Κατά τα λοιπά δε: ο πληθυσμός της Ρωσικής Ομοσπονδίας, ήδη δραστικά περικομμένος σε σύγκριση με τον πάλαι ποτέ σοβιετικό, εξακολουθεί να συρρικνώνεται· η ρωσική οικονομία είναι μονοσήμαντα εξαρτημένη από τους υδρογονάνθρακες, με την ενέργεια να αντιπροσωπεύει τα δύο τρίτα των εξαγωγών, και ως εκ τούτου ευπρόσβλητη· και, σε αντιδιαστολή με την ΕΣΣΔ, η σημερινή Ρωσία στερείται ιδεολογικής ακτινοβολίας, καθώς ο εκεί ενδημών «καπιταλισμός της διαπλοκής» δεν αποτελεί εξαγώγιμο πρότυπο. Βέβαια το ρωσικό πυρηνικό οπλοστάσιο είναι συγκρίσιμο με το αμερικανικό, πλην όμως τυχόν χρησιμοποίησή του κατά της Δύσης θα επέσυρε εξουθενωτικά ανταποδοτικά πλήγματα - και συνεπώς μόνο ως ύστατο μέσο απόκρουσης εισβολής στην ίδια τη ρωσική επικράτεια νοείται. [v]
Πέραν τούτων όμως, ο μείζων εν δυνάμει αντίπαλος των ΗΠΑ κατά τον τρέχοντα αιώνα – και κατ’ επέκταση και της Δύσης συνολικά - δεν είναι η Ρωσία. Είναι η ανερχόμενη Κίνα·  η οποία, ειρήσθω εν παρόδω, αντιμετωπίζεται και από τους ίδιους τους Ρώσους ως επίφοβη απειλή – και τούτο παρά τις κατά καιρούς ευκαιριακές λυκοφιλίες των δύο γιγάντων της Ευρασίας. Υπό το πρίσμα δε αυτό πρέπει να ερμηνευθούν η συντελευμένη από τινος χρόνου στροφή της Ουάσιγκτον προς τον ασιατικό χώρο (γνωστή διεθνώς ως “pivot to Asia”) και η προσπάθεια που συνακόλουθα καταβάλλουν οι Αμερικανοί για να εξισορροπήσουν την κινεζική στρατιωτική ισχύ και να αναχαιτίσουν τον διαφαινόμενο επεκτατισμό του Πεκίνου, συμπράττοντας με τις ανησυχούσες δυνάμεις της περιοχής· μεταξύ των οποίων συγκαταλέγεται χαρακτηριστικά και η παραδοσιακά «αδέσμευτη» και συχνά «αντιαμερικανική» στο παρελθόν Ινδία .[vi]
Όμως στη διαμόρφωση των σχέσεων Δύσης – Ρωσίας υπεισέρχεται και ένας δεύτερος αποφασιστικός παράγων: η σημασία της ρωσικής σύμπραξης για την αντιμετώπιση μιας σειράς από σημαντικότατα για τους Δυτικούς διεθνή ζητήματα, όπως το Κορεατικό, το Αφγανικό, το Ιρανικό, το Συριακό, το Ιρακινό, και η καταπολέμηση του ακραίου ισλαμισμού. Ενώ κρίσιμη είναι φυσικά η συνεργασία της Μόσχας, τόσο για την πολιτική σταθεροποίηση, όσο και για την οικονομική ανασυγκρότηση της Ουκρανίας.
Βέβαια οι τρόποι αντιμετώπισης της ρωσικής πολιτικής στην Ανατολική Ευρώπη δίδουν λαβή σε σοβαρές διαφοροποιήσεις μεταξύ των Δυτικών χωρών, και συγχρόνως αποτελούν αντικείμενο ζωηρού διαλόγου στο εσωτερικό τους. Επί παραδείγματι: Οι περισσότεροι πρώην σοβιετικοί δορυφόροι – και ιδίως οι εμπεριέχοντες ρωσόφωνες μειονότητες -, καθώς και σημαντικοί πολιτικοί και ακαδημαϊκοί κύκλοι στις ΗΠΑ ή στη Βρετανία, ευνοούν τη «σκληρή» γραμμή. [vii] Ενώ ορισμένες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, δίδοντας το προβάδισμα στα οικονομικά και ενεργειακά τους συμφέροντα, αντιτίθενται σε κάθε ενέργεια ικανή να τα βλάψει. Υπό την αιγίδα όμως της αμερικανικής κυβέρνησης και με τη σύμπραξη των κυριότερων ευρωπαϊκών, της γερμανικής συμπεριλαμβανομένης, τείνει να επικρατήσει μια ενδιάμεση προσέγγιση, συνδυάζουσα τις οικονομικές και πολιτικές πιέσεις και την τόνωση της άμυνας, με την τεταμένη διπλωματική χείρα. Η πρόσφατη δε συνάντηση του Αμερικανού υπουργού εξωτερικών κ. Κέρυ με τον πρόεδρο Πούτιν στο Σότσι – πρόκειται σημειωτέον για τη μετάβαση στη Ρωσία του πλέον υψηλόβαθμου Αμερικανού αξιωματούχου από την έναρξη της ουκρανικής κρίσης - επιβεβαιώνει την αναζήτηση υπό προϋποθέσεις ενός modus vivendi με τη Μόσχα. [viii]
Την προμηνυόμενη δε αυτή για το ορατό μέλλον εναλλαγή ή και παράλληλη εκδήλωση αντιπαραθέσεων και συμπράξεων μεταξύ Δύσης και Ρωσίας αποδίδει ίσως - και πάντως ακριβέστερα από ό,τι τα περί «Ψυχρού Πολέμου» - ο όρος «Ψυχρή Ειρήνη»· ο οποίος χρησιμοποιήθηκε το πρώτον στον δημόσιο διάλογο τη δεκαετία του ’50, αλλά προσιδιάζει πολύ περισσότερο στην παρούσα κατάσταση των διεθνών πραγμάτων. 


[i] Το παρόν κείμενο είναι προδημοσίευση από το προσεχές τεύχος του περιοδικό «Ιππικό Τεθωρακισμένα».
[ii] Βλ. Obama says strains over Ukraine not leading to new Cold War with Russia. Reuters, 14-7-2014.
[iii] Ήδη προ εξαετίας, εξ αφορμής της κρίσης στη Γεωργία, ο τότε Ρώσος πρόεδρος και σήμερα πρωθυπουργός Ντμίτρι Μεντβέντεβ είχε δηλώσει ευθαρσώς ότι «η Ρωσία, όπως και οι άλλες χώρες στον κόσμο, έχει περιοχές προνομιακών συμφερόντων της», διευκρινίζοντας ότι πρόκειται «για συνοριακές περιοχές, αλλά όχι μόνον». Βλ. A. E. Kramer, Russia Claims Its Sphere of Influence in the World, New York Times, 1-9-2008. Ενώ ο σημερινός πρόεδρος κ. Πούτιν, διαμαρτυρόμενος για τους χειρισμούς της Ουάσιγκτον έναντι της Διεθνούς Ποδοσφαιρικής Ομοσπονδίας ΦΙΦΑ, προέβη στην ακόλουθη αποκαλυπτική δήλωση: «Είναι προφανές ότι τα έθνη μας απειλούνται, τούτο δε οφείλεται στο γεγονός ότι το διεθνές δίκαιο έχει παραβιασθεί σε συνδυασμό με την παραβίαση της κυριαρχίας διάφορων κρατών και των ζωνών επιρροής τους.» [Η έμφαση δική μου.)  Βλ. Putin: US Foreign Policy Boosted Expansion of Terrorism, Information Clearing House ICH, http://www.informationclearinghouse.info/article42013.htm.
[iv] Ενδιαφέρον συναφώς παρουσιάζει ο χαρακτηρισμός από τον πρόεδρο Πούτιν «της κατάρρευσης της Σοβιετικής Ένωσης» ως «μείζονος γεωπολιτικής καταστροφής του [Εικοστού] αιώνα». Βλ. Annual Address to the Federal Assembly of the Russian Federation President of Russia, Official Web Portal, 25-4-2005
[v] Βλ. και την ακόλουθη δήλωση του ίδιου του προέδρου Πούτιν προς την ιταλική εφημερίδα Corriere della Sera σχετικά με το ενδεχόμενο πολεμικής σύρραξης της χώρας του με τη Δύση: «Ο κόσμος έχει αλλάξει τόσο πολύ ώστε εκείνοι που έχουν σώας τας φρένας δεν μπορούν να φανταστούν μία τέτοιας ευρείας κλίμακας στρατιωτική αντιπαράθεση σήμερα. Έχουμε με άλλα πράγματα να ασχοληθούμε, σας διαβεβαιώνω.» Πούτιν: Η Ρωσία δεν είναι απειλή για τη Δύση,  Nooz.gr, 6-6-2015
[vi] Βλ. U.S., India join forces to counter Beijing aggression in South China Sea, Washington Times, 5-6-2015
[vii] Για μια χαρακτηριστική υποστήριξη της σκληρής αυτής γραμμής, βλ. άρθρο του James Nixey, διευθύνοντος του Προγράμματος για τη Ρωσία και την Ευρασία της έγκυρης βρετανικής δεξαμενής σκέψης Chatham House,.  υπό τον τίτλο The Russian challenge for the West, και ημερομηνία 4-6-2015, στον ιστότοπο BBC.
[viii] Βλ. Bridget Kendall, Ukraine crisis: Kerry has 'frank' meeting with Putin, 12-5-2015, ιστότοπος BBC.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Αρχειοθήκη ιστολογίου