31/3/14

ΤΟ ΝΑΤΟ ΕΠΑΝΕΡΧΕΤΑΙ ΕΠΙ ΣΚΗΝΗΣ

Συντάκτης   Γεώργιος Ε Σέκερης


Την επομένη της κατάρρευσης της σοβιετικής αυτοκρατορίας και της ίδιας της ΕΣΣΔ, αρκετοί διεθνείς παρατηρητές προέβλεψαν ότι οι μέρες ενός ΝΑΤΟ χωρίς πλέον ουσιαστικό αντικείμενο ήταν μετρημένες. Η πρόβλεψη όμως αυτή αποδείχθηκε τουλάχιστον πρόωρη. Ως εγγύηση έναντι των αβεβαιοτήτων μιας αδιαμόρφωτης ακόμη νέας εποχής, και πρωτίστως, χωρίς αμφιβολία, υπό το κράτος των ερωτηματικών που περιέβαλλαν τους μελλοντικούς προσανατολισμούς της Ρωσικής Ομοσπονδίας, Ουάσιγκτον και μεγάλες δυτικοευρωπαϊκές πρωτεύουσες, όχι μόνο διετήρησαν εν ζωή τον κύριο θεσμικό φορέα διατλαντικής αμυντικής συνεργασίας, αλλά και τον διηύρυναν, εντάσσοντας στους κόλπους του και δώδεκα πρώην κομμουνιστικές χώρες. Με τις δυτικές αυτές επιλογές να ευνοούνται και από την αποτυχία της Κοινοτικής Ευρώπης να αποκτήσει αξιόπιστη αμυντική διάσταση.

Παρά ταύτα, εν απουσία ορατής απειλής κατά της ασφάλειας των συμμάχων, φυσικό ήταν οι νατοϊκές δραστηριότητες να βαίνουν συν τω χρόνω επί το υποτονικότερο. Ενώ η προσπάθεια που προς στιγμήν κατέβαλαν ορισμένοι, υπερατλαντικοί κυρίως, κύκλοι για την «παγκοσμιοποίηση» της Ατλαντικής Συμμαχίας - έγινε λόγος ακόμη και για διεύρυνσή της προς Ανατολική Ασία και Ειρηνικό - ναυάγησε· και η εμπλοκή στο Αφγανιστάν αποδείχθηκε η εξαίρεση και όχι ο κανόνας για τον εκτός ευρωπαϊκής ηπείρου νατοϊκό ρόλο στο νέο γεωπολιτικό τοπίο.

Στη σχετική - και ευεξήγητη - αυτή υπολειτουργία του ΝΑΤΟ, προς στιγμήν μόνο ανασταλείσα προ εξαετίας συνεπεία του ρωσο-γεωργιανού πολέμου, η ουκρανική κρίση θέτει τώρα τέρμα· και μάλιστα για άγνωστο, επί του παρόντος, αλλά πιθανότατα παρατεταμένο χρονικό διάστημα. Διότι, έστω και εάν, τιμώντας τις διαβεβαιώσεις της, [i] η Μόσχα περιορισθεί στην ενσωμάτωση της Κριμαϊκής Χερσονήσου και δεν εισβάλει σε πρόσθετα ουκρανικά εδάφη, οι Δυτικοί αναμφίβολα, για λόγους αρχής, αλλά και διαπραγματευτικής τακτικής, θα εμμείνουν στη μη αναγνώριση των κριμαϊκών τετελεσμένων· κυρίως δε, θα συνεχίσουν να ανησυχούν για τις πραγματικές ρωσικές βλέψεις έναντι, όχι μόνο της Ουκρανίας, αλλά και άλλων πρώην σοβιετικών δημοκρατιών. Και συνακόλουθα πρέπει να αναμένεται ότι θα προσπαθήσουν να αποτρέψουν περαιτέρω επεκτατικές κινήσεις της ρωσικής πλευράς· συνεχίζοντας παραλλήλως να καταδικάζουν την - ουσιαστικά μη αναστρέψιμη - προσάρτηση της Κριμαίας στη Ρωσία·  και αναζητώντας στην πράξη μια φόρμουλα νομικής της ψιμυθίωσης. Καταλληλότερος δε – ακριβέστερα: μόνος διαθέσιμος – θεσμικός χώρος για τη διαμόρφωση μιας τέτοιας αποτρεπτικής δυτικής στρατηγικής είναι η Ατλαντική Συμμαχία.

Όπου, χάρις στο ηγετικό εκτόπισμα της αμερικανικής υπερδύναμης, τα δυτικά και όλως ιδιαίτερα τα ευρωπαϊκά κράτη κατορθώνουν να συντονίζουν τις εθνικές τους πολιτικές και τα συναφή στρατιωτικά, οικονομικά, και διπλωματικά τους μέσα κατά τρόπο ανέφικτο σε άλλα θεσμικά περιβάλλοντα – της ΕΕ συμπεριλαμβανομένης. Με την τελευταία, πάντως, αυτή να συμπράττει ενεργώς στη διαμόρφωση μιας κοινής δυτικής γραμμής – ειδικότερα στους πλησιέστερους προς τα ενδιαφέροντα και τις δυνατότητές της τομείς της οικονομίας και της διπλωματίας. [ii]

Βέβαια, κατά μήκος της δυτικής της περιμέτρου η Ρωσία διαθέτει το διττό πλεονέκτημα της γεωγραφικής εγγύτητας και μιας ισχυρής επιτόπιας στρατιωτικής παρουσίας· πολλώ μάλλον καθώς οι Αμερικανοί έχουν αποσύρει από το ευρωπαϊκό έδαφος το μείζον τμήμα των επί Ψυχρού  Πολέμου εκεί δυνάμεων τους· και οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι, παρά τις νατοϊκές τους δεσμεύσεις, έχουν επανειλημμένως προβεί σε δραστικές περικοπές των στρατιωτικών τους δαπανών. [iii] Ωστόσο, το στρατιωτικό δυναμικό και οι οικονομικοί πόροι της Δύσης δεν παύουν να υπερτερούν κατά πολύ των αντίστοιχων ρωσικών δυνατοτήτων. Και συνεπώς θα ήταν τουλάχιστον ασύνετο από της πλευράς της ρωσικής ηγεσίας να κλιμακώσει μια περιορισμένη περιφερειακή κρίση σε μείζονα σύγκρουση με τον Δυτικό κόσμο.

Δοθέντος μάλιστα ότι οι δυτικές δυνάμεις δεν στρέφονται κατά ζωτικών ρωσικών συμφερόντων. Και άλλωστε – σε αντιδιαστολή με τους πρόδηλους φόβους των για την άνοδο του κινεζικού γίγαντα – δεν δείχνουν να εκλαμβάνουν τη Ρωσία ως μείζονα απειλή. [iv] Περιοριζόμενες, επί του παρόντος, σε συμβολικές προειδοποιητικές βολές - διπλωματικές, οικονομικές και στρατιωτικές – προς τη  Μόσχα· και επενδύοντας στις εν εξελίξει σύντονες διπλωματικές επαφές με τη ρωσική ηγεσία για την εξεύρεση ενός αμοιβαίως ικανοποιητικού modus vivendi. [v] Εάν όμως οι Ρώσοι τραβήξουν το σχοινί, το πιθανότερο είναι η δυτική αντίδραση να κλιμακωθεί αναλόγως· χωρίς να μπορεί να αποκλεισθεί ακόμη και η, έως τώρα αποφευχθείσα λόγω των ρωσικών ευαισθησιών, ένταξη της Ουκρανίας στην Ατλαντική Συμμαχία. [vi]  
Εν τω μεταξύ, πάντως, η ουκρανική κρίση συσφίγγει τους δεσμούς μεταξύ των δύο ακτών του Ατλαντικού [vii] – και επαναφέρει το ΝΑΤΟ επί σκηνής.


[i] Σε σχέση με τις κατηγορηματικές σχετικές ρωσικές διαβεβαιώσεις και ειδικότερα με εκείνες του προέδρου Πούτιν προς τον Αμερικανό Πρόεδρο και τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ, βλ. μεταξύ άλλων: Putin calls Obama to discuss Ukraine crisis, http://www.todayonline.com, 29-3-2014, 'No intention of new Russia army moves', http://www.skynews.com.au, 29-3-2014, και Russia sees no need for Ukraine incursion, Tatars seek autonomy, Reuters, 29-3-2014.
[ii] Βλ. Obama Speech to Young People in Brussels, Wall Street Journal, 26-3-2014. Επίσης: άρθρο συνυπογραφόμενο από τους υπουργούς οικονομικών της Βρετανίας και της Γερμανίας, υπό τον τίτλο Protect Britains interests in a two-speed Europe, στην Financial Times της 28ης Μαρτίου 2014, στο οποίο οι κ.κ. George Osborne και Wolfgang Schäuble ευθυγραμμίζονται πλήρως με τη νατοϊκή προσέγγιση του Ουκρανικού.
[iii] Βλ. επί παραδείγματι, Helene Cooper και Steven Erlanger, Military Cuts Render NATO Less Formidable as Deterrent to Russia, New York Times, 28-3-2014.
[iv] Δεν είναι τυχαίο ότι ο Αμερικανός πρόεδρος χαρακτήρισε τη Ρωσία «περιφερειακή δύναμη, η οποία απειλεί μερικούς γείτονές της, όχι λόγω ισχύος, αλλά λόγω αδυναμίας». Βλ. Moscows move shows weakness, says Obama, Financial Times, 26-3-2014. Στη δε «ομιλία του προς του νέους» στις Βρυξέλλες (βλ. ως άνω υποσημείωση 2), ο κ. Ομπάμα τόνισε: «…δεν εισερχόμεθα σε νέο Ψυχρό Πόλεμο. Στο κάτω-κάτω, σε αντίθεση με τη Σοβιετική Ένωση, η Ρωσία δεν προΐσταται συνασπισμού εθνών, ούτε παγκόσμιας ιδεολογίας.»
[v] Για τις πλέον πρόσφατες σχετικές ρωσο-αμερικανικές διαπραγματεύσεις, βλ. Neil Buckley και Courtney Weaver, Ukraine crisis: Kiev ‘outrage’ over Russia’s demands. Financial Times, 30-3-2014.
 
[vi] Η Ουκρανία συνδέεται με το ΝΑΤΟ από το 1997 με ειδική συμφωνία συνεργασίας. Για τις ουκρανο-νατοϊκές σχέσεις γενικότερα, βλ. ιστότοπο ΝΑΤΟ (http://www.nato.int/cps/en/natolive/topics_37750.htm).
[vii] Ειδικότερα για τη θετική εν προκειμένω στάση της γνωστής για την επιφυλακτικότητά της έναντι στρατιωτικών εμπλοκών Γερμανίας, βλ. Nato in Osteuropa, Spiegel, 30-3-2014.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Αρχειοθήκη ιστολογίου