23/3/13

ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ, ΚΟΙΝΗ ΓΝΩΜΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ

  
Σάββατο, 23 Μαρτίου 2013 18:20
I
Σε πρόσφατο δημοσίευμα του ημερησίου Τύπου, τρεις ημέρες πριν από την έκδοση της αποφάσεως του Τριμελούς Εφετείου Κακουργημάτων για τη γνωστή υπόθεση υπεξαιρέσεως στον Δήμο Θεσσαλονίκης, (εφ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ, φ. 24.02.2013) αναφέρεται ότι «ο Πρόεδρος του Δικαστηρίου αποδέχθηκε- προκαλώντας μάλιστα και αντιδράσεις από την πλευρά των υπερασπιστών- ότι «αυτή η δίκη αφορά και την κοινή γνώμη» και αμέσως κατόπιν παρατίθεται αυτολεξεί η «χαρακτηριστική δήλωσή» του: «Οι Θεσσαλονικείς περιμένουν από αυτό το δικαστήριο να του πούμε τι έγινε» - δήλωση η οποία συνοδεύεται από την αναφορά στην «δυσφορία του για την ελλιπή, όπως ο ίδιος έκρινε, έρευνα που έγινε ακόμη και από τους συναδέλφους του».

Η εξακρίβωση των γεγονότων συνιστά, ως γνωστόν, την πρωταρχική υποχρέωση του ιστορικού, με ό,τι – κατά κανόνα δύσκολο, ενίοτε αδύνατο – αυτή προϋποθέτει. Και η κοινή γνώμη αποτελεί ένα από τα πιο ενδιαφέροντα αντικείμενα της έρευνάς του με τα διάφορα προβλήματα που παρουσιάζει: Πώς, από ποιούς και με ποιούς σκοπούς διαμορφώνεται, σε ποιες πολιτικές ή κοινωνικές συμπεριφορές αποκρυσταλλώνεται με όλα αυτά στη μνήμη και στην κρίση των πολιτών και συνιστά τη λεγόμενη πολιτική παιδεία του λαού. Το ερώτημα που θα έθετε κάθε ιστορικός (και όχι μόνο) σχετικά με τη δηλωθείσα πρόταση του δικαστού να «πει τι έγινε», δηλαδή εάν η εξακρίβωση των γεγονότων ήταν τέτοια, ώστε να στηρίζει αναμφισβήτητα την γνωστή απόφαση του δικαστηρίου, για διάφορους ευνόητους λόγους δεν μπορεί και δεν πρέπει στο εγγύς μέλλον να τεθεί. Μπορεί όμως και πρέπει να τεθεί ένα άλλο ερώτημα που αφορά την κοινή γνώμη: Με ποιες γνώσεις και παραστάσεις και ποια κριτήρια, δηλαδή με ποια πολιτική παιδεία ο κοινός πολίτης «από τον φούρναρη της γειτονιάς ενός υπαλλήλου στην Καλαμαριά μέχρι και τον κλητήρα των δικαστηρίων», όπως αναφέρεται στο δημοσίευμα της εφημερίδας, θα περίμενε να μάθει «τί έγινε» στη γνωστή υπόθεση και φυσικά – προπάντων - την ίδια την απόφαση. Επειδή ένα μεγάλο μέρος αυτής της πολιτικής παιδείας ως γνωστόν αποκτάται κυρίως με ό,τι του προσφέρουν το σχολείο και ο Τύπος (παραδοσιακός και ηλεκτρονικός), θα πρέπει να γίνουν εδώ οι σχετικές αναφορές με την επιβαλλόμενη – όσο το δυνατόν πιο σύντομη -  τεκμηρίωση.
ΙΙ
Για τον Ιω. Καποδίστρια ο κοινός πολίτης μέσης και νεώτερης ηλικίας που τελείωσε την υποχρεωτική γενική εκπαίδευση, δηλ. και το Γυμνάσιο, δεν θα θυμάται ότι ήταν ο σπουδαίος πολιτικός που θυσίασε και τη ζωή του για την ανόρθωση της πατρίδας του· θα θυμάται -  σύμφωνα με ένα σατιρικό ποίημα σύγχρονου ποιητή (του Αλ.Σούτσου), που διδάσκεται στα «Νεοελληνικά Κείμενα της Β΄ Γυμνασίου»: ότι ήταν ένας αυταρχικός κυβερνήτης, «η Πανεξοχότης» - και όχι μόνο: θα θυμάται επίσης ότι άφηνε ένα στενό συνεργάτη του (που χρησιμοποιούσε και ως καταδότη) να «ρημάζει» (δηλ. να ληστεύει το δημόσιο ταμείο) (σελ.72) . Και από την νεώτερη και σύγχρονη ιστορία της Γ΄ Γυμνασίου θα θυμάται τους προσβλητικούς χαρακτηρισμούς από τον Ιω. Κωλέττη, σύμφωνα με τους οποίους ο Καποδίστριας «κατεφρόνησε τα δίκαια του πολίτου και εμψύχωσε την κακοήθεια, την επιβουλή και την προδοσία» (σελ.55, ο χαρακτηρισμός – «αγαθότατος  άνθρωπος» από τον φίλο του  Καποδίστρια Ελβετό φιλέλληνα Εϋνάρδο, μάλλον θα έχει λησμονηθεί) . Και για τον Θ. Κολοκοτρώνη θα γνωρίζει επίσης από τα «Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας» της Γ΄ Γυμνασίου (σελ.48), ότι, όπως γράφει στα «Απομνημονεύματά του» ο Μακρυγιάννης, «αυτός και η σύντροφοί του όταν ήλθαν από τη Ζάκυνθο δεν είχαν ούτε σπιθαμή γης, τώρα φαίνεται πως έχουν». Εξάλλου ο απόφοιτος του Γενικού Λυκείου θα έχει μάθει από ένα άλλο (σατιρικό) κείμενο, γραμμένο σε «μάγκικη» γλώσσα, ότι ο Τρικούπης (όπως και ο Δηλιγιάννης ) χρησιμοποιούσε στις εκλογές «μάγκες τραμπούκους» («Έκφραση-Έκθεση», Θεματικοί κύκλοι, σελ. 33/34)ˑ και από εισαγωγικό σημείωμα με τίτλο «Μπροστά στο νόμο» στο έργο του Κάφκα, ότι «στον κόσμο με την παράλογη λογική του κυριαρχούν πέντε μορφές εξουσίας που αξιώνουν απόλυτη υποταγή συντρίβοντας την ατομικότητα: Ο Θεός , ο πατέρας, ο νόμος, ο διευθυντής και η γραφειοκρατία. (Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄ τεύχος, σ. 452)[1]
ΙΙΙ
Όσον αφορά την επίδραση του Τύπου, τα πρωτοσέλιδα εφημερίδων ευρείας κυκλοφορίας αποτελούν αντικείμενο ιδιαίτερης έρευνας. Μερικά από τα σχετικά πρόσφατα παραδείγματα που παρατίθενται σε άρθρο του υπογράφοντος στο περιοδικό «Οικονομικός Ταχυδρόμος»  (τ. 25.5.1995): «Σε κώμα η Ελλάδα», «Εικόνα διάλυσης»  «Το κράτος –φονιάς», «Οι Ουρανοί αγάλλονται και επί γης Εισαγγελείς» .  Από τα παλαιότερα, με την σφοδρότητα της κριτικής και την ποιότητα των χαρακτηρισμών που τα διακρίνει, ιδιαίτερη εντύπωση προκαλούν τα παραδείγματα που συνδέονται με τον νόμο 5060/1931 «περί Τύπου», ακριβέστερα «περί κολασμού και εκδικάσεως των δια καταχρήσεως της ελευθεροτυπίας τελουμένων αδικημάτων». Αναφέρονται από τον τότε πρωθυπουργό Ελ. Βενιζέλο στην εκτενή αγόρευσή του στην Βουλή, όπου υπεστήριξε ο ίδιος την αναγκαιότητα του νόμου, εφ’ όσον τα εννοούμενα «αδικήματα» αφορούσαν κυρίως το πρόσωπό του : «Μασκαράς της πολιτικής», «σαλτιμπάγκος της πολιτικής σκηνής», «στίγμα και κηλίς δια την Ελλάδα» ... «Οι υπουργοί του και το περιβάλλον του έχουν βουτήξει χείρας και πόδας εις τον δημόσιον κορβανάν και κλέπτουν, κλέπτουν, κλέπτουν» ... Και αν η Δικαιοσύνη δεν τολμά να εκδώσει εντάλματα  εναντίον Υπουργών κλεπτών, αύριον, εις μίαν αύριον που δεν απέχει πολύ, θα λειτουργήση ένα δικαστήριον, από το οπoίον ουδείς θα δυνηθή να αντιπαρέλθη» γραφόταν σε κύριο άρθρο άλλης εφημερίδας με τίτλο «Η κυβέρνησις των κλεπτών» (Για τα παραδείγματα αυτά, όπως και άλλα, που παραθέτει ο Πρωθυπουργός στο λόγο του, βλ. Πρακτικά της Βουλής  30 Ιουν. 1931, Συνεδρία 81, σ. 1345-1347, Γρ.Δαφνή, «Η Ελλάς μεταξύ δύο πολέμων», τ.ΙΙ, 1955, σ.40).
Στα γεγονότα που απετέλεσαν την αφορμή για μια τέτοιου ύφους και ποιότητας κριτική, ανήκει και το σκάνδαλο της νοθείας της κινίνης που αποκαλύφθηκε στη Θεσσαλονίκη, τον Οκτώβριο του 1930. Ο Γενικός Διευθυντής του Χημείου Ε. Γαλόπουλος, προφυλακίσθηκε και τον Φεβρουάριο του 1931 παραπέμφθηκε από το Συμβούλιο Πλημμελειοδικών Αθηνών στο Πενταμελές Εφετείο για να δικασθεί ως συνεργός και ηθικός αυτουργός υπεξαιρέσεως 7000 κιλών κινίνης στο διάστημα 1924-1930 αξίας 14 εκατ. δραχμών. Ο Γαλόπουλος αθωώθηκε λόγω αμφιβολιών, καθ’ όλη την διάρκεια της διαδικασίας ο Βενιζέλος τον υπεστήριξε ως «εντιμότατο φίλο», οι επιθέσεις του Τύπου εναντίον του με την την ποιότητα των χαρακτηρισμών που αναφέρθηκε, έγιναν όμως οξύτερες».
Μετά το πέρας της ψηφοφορίας ένας (κυβερνητικός) βουλευτής πρότεινε, «ο λόγος του Προέδρου της κυβερνήσεως να τυπωθή και να διανεμηθή σε όλον το κράτος δια να φωτισθή ο λαός» ... Αυτό δεν έγινε, όμως ο λόγος του Ελ. Βενιζέλου και ο ίδιος ο νόμος, όπως και η εξαιρετικά ενδιαφέρουσα, στενά συνδεδεμένη με τις πολιτικές μεταβολές στην χώρα μας,  ιστορία του[2], – αλλά και τα γεγονότα και οι συμπεριφορές  που τον προκάλεσαν,  έχουν για το πρόβλημα της πολιτικής παιδείας, - όπως και τα παραδείγματα από τα σχολικά εγχειρίδια, την δική τους ξεχωριστή σημασία[3].

Ιω. Σ. Τουλουμάκος
ομ. Καθηγητής
της Φιλοσοφικής Σχολής του ΑΠΘ


[1] Για τα εγχειρίδια αυτά βλ. επίσης τα άρθρα του υπογράφοντος Εγχειρίδια Ιστορίας που σπιλώνουν την Δημοκρατία, καταργούν τους Έλληνες και υμνούν τις καταλήψεις» (Οικ. Ταχ. 2.1.1992) «Ριψάσπιδες προετοιμάζονται στα σχολεία μας (Οικ. Ταχ. 2.4.1992) και τα βιβλία «Κοινωνική συνείδηση και εθνική ταυτότητα στη νέα ιδεολογία  των σχολικών βιβλίων» και Τα σχολικά βιβλία ως κοινωνικό πρόβλημα» Θεσσαλονίκη, Εκδόσεις Αφων Κυριακίδη, 2008, 2010). Σε όλα υποστηρίζεται η αντισυνταγματικότητα  των σχολιασμένων αναγνωστικών και ιστορικών εγχειριδίων και προτείνεται η κατάργηση του (ουσιαστικά) υπεύθυνου Παιδαγωγικού Ινστιτούτου.
[2] Ο νόμος  ίσχυσε και πάλι, μετά από την κατάργηση διαφόρων άρθρων του στις προηγούμενες δεκαετίες, το 1975, για να καταργηθεί το 1994. Βλ. Ιω.Καράκωστα-Αθ. Τσεβά. «Η Νομοθεσία των Μ.Μ.Ε», Αθήνα, 2000 σ. 76.
[3] Στην παρούσα (πολύπλευρη) κρίση της χώρας το πρόβλημα της πολιτικής παιδείας επιβάλλει δύο θεσμικού χαρακτήρα σχετικές επισημάνσεις: Η μία που αφορά την Εκπαίδευση είναι ότι την αποκλειστική αρμοδιότητα για την έγκριση των σχολικών βιβλίων είχε ως τώρα το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο και όχι το Υπουργείο Παιδείας που φροντίζει απλώς για τη διανομή του στα σχολεία. Η άλλη, που αφορά τον Τύπο, περιέχεται στο ακόλουθο σχόλιο έγκριτου δημοσιογράφου σε πρόσφατο άρθρο του στον ημερήσιο Τύπο. «Από το κλίμα αυτό δεν εξαιρούνται φυσικά και οι περίπου 15 δημοσιογράφοι βουλευτές. Αυτοί παραβίασαν και παραβιάζουν κατάφορα την καταστατική αρχή της ΕΣΗΕΑ περί αδέσμευτης, απροκατάληπτης και αντικειμενικής ενημέρωσης. Αλλά, ψύλλοι στ’ άχυρα, θα μου πείτε, αφού τα περισσότερα μέλη του Δ.Σ. της Ενώσεως αυτής προέρχονται από κόμματα και εκλέγονται φανερά ή   συγκαλυμμένα, ως συνδικαλιστικοί τους εκπρόσωποι» (Στ. Ζούλας, εφ. «Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ», φ. της 3.03.2013).

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Αρχειοθήκη ιστολογίου