24/3/11

Πολιτική παιδεία και σύγχρονη εκπαίδευση (Μέρος Β')

  
Πέμπτη, 24 Μαρτίου 2011 15:41
ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑΔΙΚΟΤΗΤΕΣ ΣΕ ΑΝΑΓΝΩΣΜΑΤΑ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ ΤΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

Πρότυπα εθνικής και κοινωνικής προσφοράς, πνευματικής ή άλλης δημιουργίας που υπήρχαν και υπάρχουν σε σχολικά βιβλία όλων των χωρών της γης, λείπουν δυστυχώς στα χρησιμοποιούμενα κατά το πρόσφατο παρελθόν και τώρα στα ελληνικά σχολεία, όχι μόνο σε εκείνα του Δημοτικού που παρουσιάστηκαν στο πρώτο μέρος αλλά και στα αναγνωστικά του Γυμνασίου, του Γενικού και Τεχνικού Λυκείου. Το περίεργο και θλιβερό είναι ότι αντί αυτών προβάλλονται άλλα αρνητικά, τα οποία αποκλείουν κάθε δημιουργική διάθεση και ποικιλοτρόπως οδηγούν στην απόρριψη διαχρονικών αξιών ή την απαξίωση προσώπων και θεσμών – ακόμη και του ίδιου του σχολείου. Μερικά μόνον από τα πολλά, απίθανα και θλιβερά, παραδείγματα.
  1. 1. Η απαξίωση ιστορικών προσώπων: Απίθανα και θλιβερά για τον Κολοκοτρώνη και τον Καποδίστρια
Τον κορυφαίο στρατηγό της Επανάστασης και τον μεγάλο πολιτικό με το εξαίρετο ήθος, γνωρίζουν οι μαθητές του Γυμνασίου από τα σχόλια εμπαθών επικριτών τους: Ο Κολοκοτρώνης εκμεταλλεύτηκε τη θέση του για να πλουτίσει με δημόσια κτήματα (Μακρυγιάννης: Κείμενα Νεοελ. Λογοτεχνίας, γ’ Γυμνασίου, σ. 48), ο Καποδίστριας «εμψύχωνε την κακοήθεια, την επιβουλή, την προδοσία» (κατά τον Κωλέττη: Νεώτερη και Σύγχρονη Ιστορία, γ’ Γυμνασίου, σ. 45) και «αγκάλιαζε κάθε μέρα έναν χαφιέ που διόρισε στη θέση του επιστάτη οικοδομών» ( Κείμενα Νεολ. Λογοτεχνίας, β’ Γυμνασίου, σ. 72). Στο βιβλίο Νεοελληνική Γλώσσα, β’ Γυμνασίου, Τετράδιο Εργασιών, σ. 35-36, μαθητές της τάξης αναλαμβάνουν «να σχεδιάσουν για την εθνική επέτειο της 25ης Μαρτίου κάτι σκηνικά, κάτι Κολοκοτρώνηδες και κάτι σημαίες και να μάθουν το συνηθισμένο ρεπερτόριο Ελεύθεροι Πολιορκημένοι και δώσ’ του»! Σύμφωνα με τις εντολές κάποιας καθηγήτριας η οποία μιλάει και καθαρευουσιάνικα.
2. Η απαξίωση του σχολείου
Η απαξίωση του ίδιου του σχολείου στο οποίο οι μαθητές διαβάζουν και αποστηθίζουν τέτοια βιβλία και καθηγητές (φιλόλογοι) τα διδάσκουν, είναι ίσως η περισσότερο εντυπωσιακή όσο και θλιβερή μοναδικότητα του εκπαιδευτικού συστήματος της χώρας μας: Κείμενα γνωστών λογοτεχνών που προορίζονταν για άλλο αναγνωστικό κοινό κι όπου περιγράφονται δυσάρεστες σχολικές αναμνήσεις· σάτιρα με ιδεολογικά φορτισμένη κριτική από εκπαιδευτικούς οι οποίοι εδίδαξαν στο πρόσφατο παρελθόν ή διδάσκουν και τώρα· κριτική με γενικευτικές αρνητικές παρατηρήσεις από απογοητευμένους μαθητές· και γελοιογραφίες από δημοσιογράφους στον ημερήσιο τύπο, συνθέτουν αυτήν την μοναδική εικόνα η οποία, εξ όσων γνωρίζω, ποτέ δεν έχει διερευνηθεί για να εξακριβωθούν τα αίτια και οι σκοποί αυτής της κριτικής, να διαπιστωθούν και να σταθμιστούν οι συνέπειες και να αποδοθούν οι ευθύνες.
* Ο «κοντοπίθαρος, στραβοπόδης, πονηρούτσικος διευθυντής του δημοτικού σχολείου που περιγράφεται στο διήγημα «Η Νέα Παιδαγωγική» του Καζαντζάκη, είναι συγχρόνως θιασώτης της Νέας Παιδαγωγικής όπως και θρήσκος – έτσι ώστε να διακωμωδείται, εμμέσως πλην σαφώς, μαζί με το σχολείο και η θρησκευτική παράδοση, αλλά και σκληρός τόσο ώστε να «κατεβάζει στα παιδιά τα παντελονάκια και να τα δέρνει κατάσαρκα με τον βούρδουλα» (Νέα Ελληνικά, ΤΕΕ, β’ τάξη, σ. 17).
* Η ανεκδιήγητη γκεργκέφω είναι δασκάλα. Ο «μεγαλύτερος διώκτης και βασανιστής» ή ακόμη «ουρακοτάγκος» είναι συμμαθητής του δυστυχισμένου αγοριού στο διήγημα «Παρατσούκλια» του Γ. Ιωάννου. Η πρώτη ανέχεται, ο δεύτερος διαδίδει ατιμώρητα τα «απειράριθμα παρατσούκλια» εις βάρος του (Έκφραση - Έκθεση, β’ Λυκείου, σ. 120-121).
* Η «χολερική» καθηγήτρια που είναι διευθύντρια του Γυμνασίου και «αφελής γυναικούλα», ο συνάδελφος καθηγητής με την πλατυποδία, τα ανιαρά ποιήματα πατριωτικού και θρησκευτικού περιεχομένου, και ο μητροπολίτης που δευτερολογεί στην αίθουσα εορταστικών εκδηλώσεων, η οποία είναι πνιγμένη σε νερά και φυσαλίδες, συνθέτουν την σατιρική περιγραφή της σχολικής εορτής για τους «τρεις γερο-ιεράρχες» στο διήγημα εκπαιδευτικού που υπηρέτησε στο Γυμνάσιο Κυθήρων κι έγινε κατόπιν καθηγητής Πανεπιστημίου («Η τελετή», Κείμενα Νεοελ. Λογοτεχνίας, γ’ Λυκείου, σ.356-357).
* Σε διασκευασμένο κείμενο από λόγο μιας μαθήτριας στη «Βουλή των Εφήβων», η ομιλήτρια εκφράζει τις απόψεις της για το πώς «το σύγχρονο σχολείο θα αποκτήσει προσωπικότητα». Το ίδιο το κείμενο της μαθήτριας παραμένει άγνωστο, ώστε να μην μπορεί να διαπιστωθεί τι πρόσθεσαν, αφαίρεσαν και άλλαξαν οι συγγραφείς του βιβλίου για να προκύψει η απίθανη, για μαθήτρια Λυκείου, φράση: «η νοσηρή αγάπη για την πατρίδα, η προγονολατρεία, ο εθνικισμός, η ξενοφοβία, η εθνική αλαζονεία, δεν έχουν θέση στο σύγχρονο ελληνικό σχολείο, γιατί συγκρούονται με τη βαθύτερη ουσία του ελληνισμού και υπονομεύουν την πρόοδο της πατρίδας» («Πώς θέλουμε ένα σύγχρονο σχολείο», Νεοελ. Γλώσσα, β’ Γυμνασίου, Τετράδιο Εργασιών, σ. 35-36).
* Τι δεν προσέφερε και τι δεν μπορεί να προσφέρει το ελληνικό σχολείο στους μαθητές με την «στενή αντίληψη» για την αγωγή που το διακρίνει, διαβάζουν οι τελειόφοιτοι των ΤΕΕ σε κείμενο συμβούλου του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου που συνοδεύεται μάλιστα από γελοιογραφία του ταλαιπωρούμενου – εξ’ αιτίας του φόρτου των μαθημάτων – μαθητή (Νέα Ελληνικά, β’ κύκλος, «Το σχολείο της δημιουργικότητας, σ. 223-224).
* Γελοιογραφίες του ελληνικού σχολείου από εφημερίδες που αναδημοσιεύονται σε σχολικά βιβλία υπάρχουν κι αλλού, π.χ. στην Νεοελληνική Γλώσσα, α’ Γυμνασίου, σ.20 (2), Έκφραση – Έκθεση, α’ Λυκείου, σ. 68, Θεματικοί Κύκλοι, σ.282.
3. Ο διασυρμός της πολιτικής και η απαξίωση του κράτους
Έχοντας διαβάσει ο μαθητής της β’ τάξης Λυκείου (στο βιβλίο: Έκφραση - Έκθεση, β’τεύχος, σ.83) ότι «ο λεκτικός πληθωρισμός παγιδεύει το δέκτη κυρίως συναισθηματικά και ηθικά με λέξεις που δεν είναι σημασίες αλλά αξίες, σε βαθμό που δεν έχουν πια νόημα, αλλά εξουσία και μάλιστα εξουσία που είναι αντιστρόφως ανάλογη προς το νόημα, έθνος, σοσιαλισμός, λαός, παράδοση και άλλες πολλές» θα μάθει στην επόμενη τάξη πώς οι «μάγκες» της Αθήνας στις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα χρησιμοποιούνταν ως μπράβοι από τον Δεληγιάννη αλλά και τον Τρικούπη, πώς εκμαυλίζονταν με προεκλογικές παροχές για να ανταλλάσσουν την ψήφο τους με χρήματα αλλά και με «πούρα» τσιγάρα. Αυτή η συναλλαγή είναι το «συνταγματικό κονόμι», όπως την αποκαλεί ένας μάγκας στη γλώσσα του, ένας έξυπνος μάγκας που «σακκουλεύεται, γουστάρει, κουσουμάρει, θυμάται τους στρίτζους και γνωρίζει το ταράφι» (Έκφραση – Έκθεση για το ενιαίο Λύκειο, γ’ τάξη, σ.33). Με αρκετά άλλα κείμενα της άρνησης που θα έχει διδαχθεί, θα αισθάνεται ίσως ο τελειόφοιτος μαθητής όπως το πρόσωπο της γελοιογραφίας σε αθηναϊκή εφημερίδα που δημοσιεύεται στο ίδιο βιβλίο: «δέχομαι να με σκοτώνει το νέφος, να με ληστεύει το κράτος, να με σακατεύει η αστυνομία, να με εξαπατά η κυβέρνηση αλλά όχι και να αδικούν την ομάδα μου» (Έκφραση – Έκθεση, ο.π., σ.102). Σε δύο άγνωστης προέλευσης γελοιογραφίες που διανθίζουν τη σάτιρα κατά της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας με τον τίτλο «Αδιάβλητες Βουλευτικές Εκλογές» στο βιβλίο Νέα Ελληνικά, β’ κύκλος των ΤΕΕ θα δει τις (χαμηλού επιπέδου) απεικονίσεις των προεκλογικών υποσχέσεων, σ. 68 αλλά και τα πρόσωπα γνωστών Ελλήνων πολιτικών της δεκαετίας του ’50 και του ’60 που μιλούν από εξώστες σε προεκλογικές συγκεντρώσεις.
4. Η απαξίωση της άμιλλας με την ραστώνη της ισοπέδωσης
Ένα σύγχρονο εκπαιδευτικό σύστημα «οφείλει να καταργεί το μύθο των χαρισματικών μαθητών και να μάχεται για ένα σχολείο που να διασφαλίζει την κοινοκτημοσύνη της γνώσης ως αναγκαία συνθήκη της κοινωνικής ισότητας», διαβάζουν – αλλά δύσκολα καταλαβαίνουν – οι μαθητές της β’ Λυκείου στο ανάγνωσμα «Δεν υπάρχουν πρώτοι και τελευταίοι» (Έκφραση – Έκθεση, β’ Λυκείου, σ. 51). Επίσης, για να μην κουράζονται με τη μελέτη και να μη χαίρονται οι ίδιοι και οι συγγενείς τους για τις επιτυχίες τους, βλέπουν την παραστατική απεικόνιση πρωταθλητή στο βάθρο τον οποίο «κόβει» το ψαλίδι της ισότητας του συγγραφέα· ή τη γελοιογραφία του φιλότιμου νέου που ταλαιπωρείται ανεβαίνοντας πολλά σκαλιά για να είναι «καλύτερος και ανώτερος από όλους», φτάνει στην κορυφή αλλά εκεί χτυπάει μετανοιωμένος το κεφάλι του προσπαθώντας να δει από ψηλά την ευτυχία που έχασε (ο.π., σ.123). Αντίθετα σε άλλη γελοιογραφία, όπου ο πατέρας λέει στο γιο του, μαθητή του δημοτικού, πως στην ηλικία του «έπαιρνε το 10 με τόνο», ο «έξυπνος» μαθητής απαντά πως «οι τόνοι καταργήθηκαν» (Έκθεση –Έκφραση, α’ Λυκείου, σ.168). Στο βιβλίο Νεοελληνική Γλώσσα, α’ Γυμνασίου, Τετράδιο Εργασιών, σ.14 διαβάζει πώς μια μαθήτρια της γ’ δημοτικού που «μιλάει με την τσιγγάνα φίλη της τσιγγάνικα ενώ στο σχολείο μιλάει ελληνικά» εγκαταλείπει το σχολείο γιατί το βαριέται.
5. Η ελευθερία της απόλαυσης και η αντιεξουσιαστική αντίληψη
Πρωινές «τηλεβεγγέρες» με «πιτζάμες και καφεδάκι» και βραδινές με «σουβλάκι με μπόλικο αλατοπίπερο» και άλλες με το «τσάκα – τσούκα του παραδοσιακού ηλιόσπορου» που αναγγέλλονται στην ιστοσελίδα μαθητών της γ’ Γυμνασίου και αναδημοσιεύονται στο βιβλίο Νεοελληνική Γλώσσα, α΄Γυμνασίου, Τετράδιο Εργασιών, σ.17 είναι, εξ’ όσων γνωρίζω, κάτι επίσης μοναδικό όπως μοναδικό είναι και το αφήγημα που προηγείται όπου η Αλέκα, μαθήτρια της γ’ γυμνασίου, έχει φίλο τον Σάκη τον ηλεκτρολόγο με το κατάστημα απέναντι στο σχολείο, με το όνομα του οποίου οι μαθητές της τάξης γελούν, κάθε φορά που ο μαθητής χρησιμοποιεί τη λέξη οσάκις (ο.π., σ17).
* «Πώς η Μάγδα γνώρισε τον Μπάμπη με το διαδίκτυο», μαθαίνουν οι τελειόφοιτοι του γενικού λυκείου στο αφήγημα «Έρωτας στο διαδίκτυο» (Έκφραση - Έκθεση για το ενιαίο Λύκειο, Θεματικοί Κύκλοι, σ.375) · «Πώς ένας δεκαεξάχρονος θέλει να ζήσει τον έρωτα του καλοκαιριού», οι μαθητές της α’ τάξης των ΤΕΕ στο αφήγημα με τον ίδιο τίτλο (Νέα Ελληνικά, α’ τάξη, Α’ Κύκλος 1, σ.136-137). Προηγείται το αφήγημα «Θέλω να πάρω μηχανή, γουστάρω πρόφαση» (σ.42-43) και ακολουθεί διαφημιστικό κείμενο για τον χυμό ντομάτας με τον τίτλο «colorful life» γραμμένο για δεκαεξάχρονο μαθητή που βρίσκεται ξαπλωμένος καταμεσής του καλοκαιριού στον Άγιο Σώστη της Μυκόνου (σ.139).
* Ο έφηβος που με την ιδέα της ισότητας ή ακριβέστερα την νοοτροπία της ισοπέδωσης και το καταναλωτικό πρότυπο ζωής μαθαίνει να μην αναγνωρίζει τα προσόντα και να μην εκτιμά τον μόχθο του άλλου, μαθαίνει από την άλλη μεριά ότι ο,τιδήποτε περιορίζει την ελευθερία της ατομικότητάς του είναι οπισθοδρομική και καταπιεστική αυθεντία: Στα Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, γ’ Λυκείου ο τελειόφοιτος διαβάζει ότι «ο Θεός, ο πατέρας, ο Νόμος, ο διευθυντής και η γραφειοκρατία είναι μορφές εξουσίας» (σ.452). Και στις προηγούμενες τάξεις, στις ελάχιστες περιπτώσεις όπου γίνεται λόγος για τους γονείς του, μαθαίνει να μην τους σέβεται και να μην τους αγαπά, ιδιαίτερα τον πατέρα του: Με κόμικς (Νεοελ. Γλώσσα, α’ Γυμνασίου, Τετράδιο Εργασιών, σ.15, 45), με γελοιογραφίες (Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή, σ.61) και με αφηγήματα όπου γίνεται λόγος για τις «απιστίες» προς τη σύζυγο και μητέρα από την αφηγήτρια κόρη (Κείμενα Νεολ. Λογοτεχνίας, β’ Γυμνασίου, σ.52) ή ακόμη για την πλεονεξία, τη φιλοχρηματία και την αυταρχικότητά του (Νεοελ. Γλώσσα, α’ Γυμνασίου, Γλωσσικές Ασκήσεις, σ.29). Σε άλλα αναφέρεται ότι οι μαθητές γράφουν στα θρανία (μεταξύ άλλων) «συνθήματα κατά του κατεστημένου» (Νεοελ. Γλώσσα, α’ Γυμνασίου, Τετράδιο Εργασιών, σ.21). Εξάλλου οι καταλήψεις των σχολείων πρέπει να συζητούνται από τους μαθητές και ως «μέσο διαμαρτυρίας» (Έκθεση-Έκφραση, α’ Λυκείου, σ.143) · ή ακόμη να μαθαίνουν σε αφήγημα που έγραψε σύγχρονος εκπαιδευτικός ότι η «γλώσσα των μαθητών» είναι η γλώσσα των «κάτω» εναντίον των «πάνω», δηλαδή του «διευθυντή, των βιβλίων και των εγγράφων», είναι «γλώσσα τη ς άμυνας» (Νεοελ. Γλώσσα, β’ τάξη ΤΕΕ, σ.40).
* Η μόνη περίπτωση στην οποία λέγεται κάτι θετικό (για τον πατέρα) είναι εκείνη όπου αυτός είναι «αριστερός», τον εξόρισαν «άνθρωποι κακοί» και τον περιμένουν να έρθει τα Χριστούγεννα τα παιδιά με την μητέρα τους αλλά δεν έρχεται (Νεοελ. Λογοτεχνία, β’ Γυμνασίου, σ. 194).
6. Η ήττα της Αριστεράς και τα εμφυλιοπολεμικά βιώματα
Το τελευταίο ανάγνωσμα και άλλα συναφή (όπως «ερημωμένα χωριά», «από τη δόξα στο θάνατο» στο ίδιο βιβλίο σ. 85) προετοιμάζουν τους μαθητές προκειμένου να ενστερνιστούν την αντίληψη για την μεταπολεμική πολιτική ιστορία της χώρας, σύμφωνα με την οποία στις τελευταίες εβδομάδες του ελληνοϊταλικού πολέμου «η στρατιωτική ηγεσία πρόδωσε, η πολιτική δραπέτευσε», σύμφωνα με την οποία επίσης, ο εμφύλιος πόλεμος αποσκοπούσε στην «αναδιάρθρωση του πλέγματος των κοινωνικών σχέσεων με την προοπτική του κοινωνικού μετασχηματισμού». Οι μαθητές θα μάθουν ακόμη ότι πολλοί που θεωρούνταν ύποπτοι αριστερών φρονημάτων κλείνονταν στις φυλακές και στα στρατόπεδα εξορίας και εκτελούνταν, θα διαβάσουν τη διακήρυξη του ΕΑΜ από τον Δημήτρη Γληνό «Τι είναι και τι θέλει το ΕΑΜ», θα δουν φωτογραφίες σκοτωμένων αριστερών διαδηλωτών κατά τα Δεκεμβριανά για να δει κατόπιν άλλες φωτογραφίες όπου διαπιστώνεται η εξάρτηση του «μετεμφυλιακού κατεστημένου της Δεξιάς» από τους Αμερικανούς (Νεώτερη και Σύγχρονη Ιστορία, γ’ Γυμνασίου, σ.111-116). Την «πορεία προς την Απριλιανή δικτατορία» και την μεταπολίτευση ως το 1981 (σ.121-124) ακολουθεί η «δεκαετία του ‘80» που κλείνει με την «αναγνώριση της εθνικής αντίστασης» και τα σοβαρά προβλήματα της υγείας του Ανδρέα Παπανδρέου (σ.124-126). Οι μαθητές που φοιτούν στο Τεχνικό Λύκειο θα μάθουν από το αναγνωστικό της β’ τάξης πώς οι «ύαινες» (δηλαδή οι στρατιώτες) πυροβολούσαν τα «παιδιά που σκοτώθηκαν ανεβασμένα στα κάγκελα του Πολυτεχνείου» (σ.150-151).
* Από τα ποιήματα και τα διηγήματα που περιέχονται στα Κείμενα της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας της γ’ Λυκείου (479 σελίδων) οι τελειόφοιτοι θα μάθουν ότι τα κύρια χαρακτηριστικά της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας της μεταπολεμικής εποχής είναι «τα οράματα της Αριστεράς, η αμφισβήτηση του κατεστημένου και η αίσθηση της χαμένης ζωής» (βλ. Εισαγωγή, σ. 7 και εξής). Ο σκοπός του βιβλίου και οι επιλογές του συνιστούν επίσης, μία παγκοσμίως θλιβερή μοναδικότητα: Το λεξιλόγιο και οι εικόνες που χρησιμοποιούνται στο διήγημα «Ο λάκκος» είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα (στη σκοτεινή γωνιά του συγκεκριμένου λάκκου μία πόρνη της κατοχής εξυπηρετεί συχνά τους ταγματασφαλίτες πελάτες της, σ.348-349).
---
Συχνά γίνεται λόγος για τις αρνητικές πρωτιές ή τις αρνητικές υψηλές επιδόσεις της χώρας μας σε διάφορους τομείς κατά τα τελευταία τριάντα χρόνια – καταστάσεις, νοοτροπίες και συμπεριφορές που αναμφίβολα συνδέονται άμεσα με την παρούσα (ασφαλώς όχι μόνο) οικονομική κρίση. Για να τις καταλάβει κανείς νομίζω ότι δεν θα έπρεπε να παραβλέψει τα σχολικά βιβλία. Δεν θα έπρεπε να τα παραβλέψει και για να απαλλαγεί από το βάρος της ευθύνης απέναντι στη νέα γενιά.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Αρχειοθήκη ιστολογίου