22/12/10

Πολιτική παιδεία και σύγχρονη εκπαίδευση

  
Τετάρτη, 22 Δεκεμβρίου 2010 20:27
Τι οφείλει να γνωρίζει, πώς να εκφράζεται και να συμπεριφέρεται και τι να πράττει ο πολιτικός γενικά, και ιδιαίτερα σε δύσκολη εποχή, όπως εκείνη κατά την οποία οι Έλληνες βρίσκονταν υπό ρωμαΐκή κυριαρχία, γράφει ο γνωστός συγγραφέας Πλούταρχος (περ. 50-120 μ.Χ) στο δοκίμιό του «Πολιτικά Παραγγέλματα». Το απευθύνει σε ένα νεαρό συμπατριώτη του που θέλει να ασχοληθεί με τα κοινά της ιδιαίτερης πατρίδας του, πράγμα που ο ίδιος ο Πλούταρχος είχε κάνει, κάτω από τις συγκεκριμένες συνθήκες της εποχής. Στο δοκίμιο αυτό απαντά, εξ όσων γνωρίζω, για πρώτη φορά ο όρος πολιτική παιδεία (παρ. 21).  Σημαίνει «την πολιτική μόρφωση», δηλ. τη γνώση και το ήθος που, έχοντας τα ο ίδιος ο πολιτικός, οφείλει να φροντίζει να τα έχουν και οι πολίτες: Γνώση σημαίνει, να μπορεί να καταλαβαίνει την ίδια την πραγματικότητα στο παρελθόν και στο παρόν και να κρίνει, όσο μπορεί πιο νηφάλια, γεγονότα, θεσμούς και πρόσωπα∙ ήθος, πάνω και πριν από όλα, να μπορεί να καθορίζει λόγο και πράξη με βάση ό,τι ενώνει και να παραμερίζει ή να σταθμίζει ανάλογα ό,τι χωρίζει.
Η έννοια της πολιτικής παιδείας χρησιμοποιούνταν, αν όχι με τις ίδιες λέξεις, οπωσδήποτε με το περιεχόμενο που αναφέρθηκε, ασφαλώς και παλαιότερα, όπως χρησιμοποιούνταν και μαρτυρείται (στον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη) ο όρος «πολιτική επιστήμη». Το βασικής σημασίας έργο από την κλασική αρχαιότητα με θεωρητικό και πρακτικό χαρακτήρα που καθόρισε την ευρωπαΐκή σκέψη ως και τον 17ο αιώνα είναι, ως γνωστόν, τα «Πολιτικά» του Αριστοτέλη, και σε στενή σχέση με αυτό, τα «Ηθικά» (και τα δύο έργα αποτελούν την λεγόμενη «πρακτική φιλοσοφία» του). Οι βασικές αρχές των «Πολιτικών Παραγγελμάτων» του Πλουτάρχου είναι οι ίδιες με εκείνες των «Πολιτικών» του Αριστοτέλη και έχουν ως βάση την ίδια ιστορική (αρνητική) εμπειρία: Ότι στους Έλληνες έλειπε κατά κανόνα τόσο η νηφάλια γνώση της πραγματικότητας όσο-και προπάντων- το ήθος για ό,τι σήμερα ονομάζεται συναίνεση. Μεταξύ των σχετικών γεγονότων (ή ανεκδότων που βασίζονται όμως σε γεγονότα) τα οποία αναφέρονται στο δοκίμιο είναι και το ακόλουθο:
Ο πολιτικός Λέων από το Βυζάντιο που ήρθε για κάποια υπόθεση στην Αθήνα σε περίσταση εσωτερικής ανωμαλίας (εξαιτίας μία οξείας αντιπαραθέσεως μεταξύ δημοκρατικών και ολιγαρχικών) ήταν πολύ κοντός και οι Αθηναίοι γέλασαν όταν τον είδαν. «Και που να δείτε την γυναίκα μου», είπε αυτός «που είναι ακόμα πιο κοντή και φτάνει έως το γόνατό μου».Τότε οι Αθηναίοι γέλασαν περισσότερο και όταν σταμάτησαν να γελούν ο πολιτικός από το Βυζάντιο είπε: «Το κακό είναι όμως ότι παρόλο που είμαστε και οι δύο τόσο κοντοί, όταν μαλώνουμε δεν μας χωράει ούτε ολόκληρη η πόλη του Βυζαντίου» (παρ. 9).
Για όποιον ασχολείται με την ελληνική εκπαίδευση – όχι μόνο τον εκπαιδευτικό λειτουργό σε κάθε μία από τις τρεις βαθμίδες της- αποτελεί παράδοξη όσο και θλιβερή διαπίστωση ότι σε όλες τις βαθμίδες έλειπε και λείπει αυτή η «πολιτική παιδεία». Ακόμα πιο παράδοξο και θλιβερό είναι το γεγονός, ότι στην σύγχρονη εποχή προβάλλεται η ακριβώς αντίθετη νοοτροπία και συμπεριφορά από εκείνη που επιβάλλει η ίδια η εθνική μας επιβίωση: Από την μία μεριά μία εντελώς εξωπραγματική αντίληψη, η οποία προέρχεται προφανώς από μία επιπόλαιη και ανεδαφική «πολυπολιτισμική» ιδεοληψία, από την άλλη μία σε θλιβερές εμπειρίες της μεταπολεμικής εποχής αναγόμενη κοινωνική και πολιτική αντιπαλότητα. Αυτήν την εντύπωση δίνουν τα προσφάτως εκδοθέντα και χρησιμοποιούμενα διδακτικά βιβλία (Αναγνωστικά και εν μέρει ιστορικά εγχειρίδια) της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Τα επτά παραδείγματα από βιβλία του δημοτικού σχολείου (Α, Β, Γ, Δ, Ε, ΣΤ τάξη- το τελευταίο αποσύρθηκε) που ακολουθούν (βλέπε σχετικές φωτοτυπίες) είναι ενδεικτικά.

Παράδειγμα 4ο Ε΄ Δημοτικού: Ο δωδεκάχρονος Άκης που την 28η Οκτωβρίου 1940 φοβάται πολύ και δεν θέλει να γίνει άντρας. Μέρος 1, Μέρος 2

Παράδειγμα 5ο Ε΄ Δημοτικού: 17 Νοέμβρη 1973. «Τα φίδια και τα ποντίκια των τανκς και τα μυρμήγκια της αντίστασης».



Πρέπει να σημειωθεί ότι την πλήρη αρμοδιότητα για τα βιβλία αυτά έχει το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο. Το Υπουργείο Παιδείας τα «διαβιβάζει» στα σχολεία.

[Συνεχίζεται με παραδείγματα από βιβλία του Γυμνασίου και του Λυκείου (Περιέχονται στο βιβλίο του υπογράφοντος «Τα σχολικά βιβλία ως κοινωνικό πρόβλημα», Εκδόσεις Αδελφών Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη 2010)]

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Αρχειοθήκη ιστολογίου