17/11/10

H οντότητα κατά τους ΄Ελληνες φιλοσόφους

  
Τετάρτη, 17 Νοεμβρίου 2010 10:01
Θεωρώ πάντοτε επίκαιρη την κριτική ερώτηση του Πυθαγόρα : ποια η ιδεολογική σου θεωρία περί γηίνης ζωής του ανθρώπου και πώς, σύμφωνα με αυτήν, εσκέπτεσο, ενήργεις, απεφάσιζες, έπραττες και έπασχες; Η Παιδεία υπήρξε πάντοτε τρόπος ζωής, το εν λόγω δε ευρύ Πυθαγόρειο ερώτημα αποτελεί αναμφισβήτητη πρόκληση αυτογνωσίας. Πριν όμως φθάσει κανείς σε μια τέτοια κατάθεση, θα πρέπει να συζητήσει με τον εαυτό του, διαλογιζόμενος μεταφυσικά, στρεφόμενος στον εσωτερικό του κόσμο και φωτιζόμενος από τις αθάνατες παρακαταθήκες των μεγίστων Ελλήνων φιλοσόφων. Διότι δεν υπάρχει μεταφυσικός, ο οποίος να είπε κάτι ουσιαστικά γενικότερο ή να έδωσε μια πιο ικανοποιητική διέξοδο στη αγωνία του ανθρώπου μπροστά στα υπαρξιακά του προβλήματα, πέραν των Αριστοτέλη και Πλάτωνα. Ας είναι λοιπόν η αρχή των παρόντων μια εμβάπτιση στα νάματα αυτών των αρίστων αρχαίων προγόνων μας, Ελλήνων Διδασκάλων και του νυν, αλλά και του αεί.
Κατά τον δεύτερο προ Χριστού αιώνα, ο αριστοτελικός φιλόσοφος Ανδρόνικος ο Ρόδιος κατέταξε και εξέδωσε τα έργα του Αριστοτέλη. Κατά την κατάταξη ετοποθέτησε το σύγγραμμα του Αριστοτέλη "πρώτη φιλοσοφία" μετά την φυσική και εκ του λόγου αυτού του έδωσε τον τίτλο "τα μετά τα φυσικά". 'Ο,τι λοιπόν ωνόμασεν ο Αριστοτέλης "πρώτη φιλοσοφία", ονομάζεται σήμερα, εκ του τυχαίου αυτού γεγονότος, μεταφυσική. Η σύμπτωση όμως μεταξύ ονόματος και πράγματος είναι πλήρης, διότι στην "πρώτη φιλοσοφία" ο Αριστοτέλης πραγματεύεται ακριβώς τις αρχές των όντων. Η μεταφυσική δηλαδή καταγίνεται με την ανεύρεση και διατύπωση των πρώτων αρχών των όντων και ως εκ τούτου ονομάζεται και οντολογία.
Η μεταφυσική, ως τρόπος σκέψης, προϋπήρχε του Αριστοτέλη. Οι πρώτοι 'Ιωνες φιλόσοφοι, οι Ελεάτες, οι Πυθαγόρειοι και γενικώς όλοι οι προσωκρατικοί φιλόσοφοι, αλλά και ο Πλάτων, ήσαν οντολόγοι, εζήτησαν δηλαδή τις αρχές των όντων και του είναι. Η διαφορά μεταξύ προσωκρατικών και Πλάτωνος έγκειται στο ότι ο Πλάτων εζήτησε τις αρχές του «είναι» περισσότερο στο πνεύμα του ανθρώπου και μάλιστα όρισε το «είναι» και τις αρχές του δια του λόγου, χωρίς τον οποίον το είναι δεν γίνεται προσιτό. Γι’ αυτό ο Πλάτων ονόμασε την φιλοσοφία διαλεκτική. Η διαλεκτική καλύπτει όλα τα προβλήματα της μεταφυσικής και στον Πλάτωνα είναι ταυτόσημη εννοιολογικά με την φιλοσοφία.
Εφευρέτης της διαλεκτικής, κατά τον Αριστοτέλη, είναι ο Ζήνων ο Ελεάτης. Κατά τον Ζήνωνα, η διαλεκτική έχει σκοπό να ανακαλύπτει τις αντιφάσεις, τις αντινομίες στις οποίες οδηγεί η παραδοχή της κίνησης και της πολλότητας. Βέβαια, η διαλεκτική εξασκήθηκε κακώς από τους σοφιστές, οι οποίοι την ανήγαγαν στην τέχνη της απάτης και των φαινομενικών αποδείξεων, οι οποίες έχουν σκοπό να παραπείθουν. Αυτό το οποίο πρέπει να γνωρίζουμε, είναι ότι διαλεκτική, πρώτη φιλοσοφία, οντολογία και μεταφυσική, συχνότατα μέσα στην ιστορία της φιλοσοφίας, δηλώνουν την βασική εκείνη φιλοσοφική επιστήμη, η οποία εξετάζει τα πρώτα στοιχεία του είναι. Ζητείται δηλαδή το πραγματικά υπάρχον, η ουσία της πραγματικότητος, η οποία έχει χαρακτηρισθεί πολυσημάντως. Οι προσωκρατικοί όρισαν την ουσία ως το σταθερό υπόβαθρο όλων των φαινομένων, είτε το χαρακτήρισαν ως υλικό στοιχείο, είτε ως αριθμό, είτε ως άτομο είτε ως λόγο και νου, είτε ως ταυτόσημο με τον νου. Ο Πλάτων, ως σταθερό υπόβαθρο όλων των πραγμάτων όρισε τον νου και τις ιδέες, οι οποίες είναι προσιτές μόνο στον καθαρό νου.
Ο Πλάτων έστρεψε την μεταφυσική από τα πράγματα στα νοήματα, από το υλικό υπόβαθρο των πραγμάτων στο λογικό τους θεμέλιο. Καμία μεταφυσική πρόταση δεν έχει λογική αξία, εφόσον δεν προϋποθέτει ό,τι ο Πλάτων ονόμασε ιδέες, οι οποίες αποτελούν το "όντως ον", το πραγματικά υπάρχον, και αυτές χρησιμοποιούμε για να μιλήσουμε και για το είναι των πραγμάτων. Η ουσία, το είναι, πρέπει να αναζητηθεί μέσα στις λογικές ιδέες κατά τον Πλάτωνα, διότι μόνον αυτές είναι νοητές, ενώ τα άλλα πράγματα είναι απλώς αισθητά. Ο νους δηλαδή είναι ο χώρος του είναι, το οποίο, δίχως την κρίση του νου, είναι ανύπαρκτο. 'Ολα τα προβλήματα της μεταφυσικής, όπως το πρόβλημα του κόσμου, το πρόβλημα της ψυχής και της αθανασίας της, το πρόβλημα της πολιτείας και της δικαιοσύνης, το πρόβλημα της ζωής, εξεταζόμενα υπό αυτήν την έποψη, εδραιώνουν την μεταφυσική επάνω σε τόσο στερεά βάθρα, ώστε να παραμένουν μέχρι σήμερα ακλόνητα.
Τα τρία μεγάλα κεφάλαια της μεταφυσικής είναι η ιδέα του Θεού, η ιδέα του κόσμου και η ιδέα της ψυχής. Αυτά θεωρούνται από το καθαρό εγώ, την λογική εκείνη αυτενέργεια και αυτοσυνειδησία, η οποία είναι η αρχή της γνώσης. Το εγώ δεν υπάρχει ως απτό φαινόμενο, διότι ακριβώς είναι η αρχή όλων των φαινομένων. Υπάρχει όμως ως εν ενεργεία και λειτουργία λόγος, ο οποίος και μόνον έχει την δύναμη της αυτοεπιστροφής και της αυτογνωσίας. Η γνώση αυτή διαφέρει ριζικά από την γνώση, την οποία έχει το εγώ για τα φαινόμενα και τα πράγματα. Ο νους εδώ θεωρεί τον εαυτό του ως αρχή και πηγή της γνώσης, γνωρίζει την ουσία του. Δεν γνωρίζω δηλαδή μόνον ότι υπάρχω, αλλά γνωρίζω συνάμα και τι είμαι. Και είμαι λογική αυτενέργεια, είμαι γνωστική ουσία, η οποία γνωρίζει τον κόσμο και αυτογνωρίζεται. Δηλαδή, πίσω από το εγώ δεν υπάρχει τίποτε άλλο. 'Ολα τα δεδομένα είναι κατά βάθος παραστάσεις, δηλαδή παρίστανται ως γεγονότα ενώπιον του εγώ, και παρίστανται επειδή το εγώ ίσταται, και σ΄αυτό ακριβώς είναι δεδομένα και σ΄αυτό αναφέρονται. Το εγώ είναι το μόνον το οποίο υπάρχει και ενεργεί και συνάμα γνωρίζει τον εαυτό του ως αυτουσία, δηλαδή ταύτιση του νοείν και του είναι, συμβαίνει μόνον κατά την αυτοσυνειδησία και αυτογνωσία του υποκειμένου, του εγώ.
Το μεγάλο πρόβλημα της σημερινής μεταφυσικής είναι ότι ο άνθρωπος και ο κόσμος έγιναν δια της επιστήμης πολυδιάστατοι. Η εποχή των μονοσημάντων και μονοδιαστάτων συστημάτων παρήλθε. Ο άνθρωπος και ο κόσμος είναι περισσότερο σύνθετοι απ΄ ό,τι ενομίζετο άλλοτε. Στην επιστήμη και ιδιαίτερα στην φιλοσοφία αναπτύσσονται πολυδιάστατα συστήματα γνώσεων, τα οποία αλληλοσχετίζονται. Το αναμφισβήτητο αυτό γεγονός προέρχεται κατά βάθος από την ενότητα του ανθρωπίνου πνεύματος. Οι πολλές όμως διαστάσεις προς τις οποίες κινείται σήμερα το ανθρώπινο πνεύμα, δημιουργούν σε πολλούς την εντύπωση της διάσπασης της ενότητας του πνεύματος και, κατ’ αντανάκλαση, και του κόσμου. Από την εντύπωση αυτή προέρχεται ο ισχυρισμός, ότι δεν είναι δυνατή πλέον σήμερα η μεταφυσική, ότι δεν υπάρχει πλέον πρώτη φιλοσοφία και τούτο σημαίνει, ότι η μεταφυσική ως πρωταρχικό κεφάλαιο της φιλοσοφίας και ως γενικός θεωρητικός και ενοιολογικός απολογισμός των επιστημών δεν είναι πλέον κατορθωτός, όπως ήταν ακόμη και στον δέκατο ένατο αιώνα. Αλλά και αν, λέγουν οι αντιμεταφυσικοί της εποχής μας, κατορθώσει το ανθρώπινο πνεύμα, να πραγματοποιήσει μια μεταφυσική σύνθεση, όπως άλλοτε, η σύνθεση αυτή θα είναι υποθετική και δεν θα έχει αποδεικτικό χαρακτήρα. Θα στηρίζεται δηλαδή περισσότερο στην πίστη και λιγότερο στον λόγο.
'Ομως, η μεταφυσική πίστη, η βιωματική αυτοβεβαίωση του πνεύματος, υπάρχει σ΄όλα τα μεταφυσικά συστήματα. Η εσωτερική βιωματική αυτοβεβαίωση συνοδεύει κάθε επιστήμη, ακόμη και τα μαθηματικά. 'Αλλο είναι οι αντικειμενικές σχέσεις των αριθμών και άλλο είναι η εσωτερική αυτοβεβαίωση του πνεύματος περί της αλήθειας αυτών των σχέσεων. Κανένας λόγος, ούτε των εμπειρικών, ούτε των θεωρητικών επιστημών εκφέρεται χωρίς να συνοδεύεται από αυτήν την βιωματική εσωτερική αυτοβεβαίωση, η οποία, αν και κρατά τον λόγο, δηλαδή την λογική, η ίδια δεν είναι λόγος, δεν είναι λογική, αλλά εσωτερικό βίωμα, λογικώς ανέκφραστο, είναι δηλαδή πίστη. Κατά συνέπεια, η μεταφυσική πίστη συνοδεύει κάθε επιστήμη, αλλά και κάθε άλλη εκδήλωση του ανθρωπίνου πνεύματος και όταν ακόμη το ανθρώπινο πνεύμα, όπως φαίνεται να συμβαίνει σήμερα, δεν έχει καταλήξει σε σύνθετη εννοιολογική εικόνα περί του ανθρώπου και περί του κόσμου.
Η μεταφυσική εκφράζει την ύπαρξή της από μια ενδόμυχη ανάγκη του ανθρωπίνου πνεύματος να συνθέσει τα πολλά σε ένα, να αναγάγει το μερικό σε γενικό. Το πνεύμα ζητεί την ενότητα μέσα στην πολλότητα των όντων, όπως ζητεί και την ενότητα του νοήματος της ζωής μέσα στην ποικιλία των εκδηλώσεών του. Το πνεύμα θεωρεί την ενότητα των αξιών της ζωής μέσα στην εναλλαγή των αξιολογικών καταστάσεων και δημιουργεί τα εννοιολογικά πλαίσια, μέσα στα οποία ο άνθρωπος εντάσσει τη ζωή του και αξιολογεί την δράση του.
Ενότης όμως του είναι, του νοήματος, των αξιών και του κόσμου δεν είναι νοητή ως ομοιομορφία και ομοιογένεια. Στη διάσταση του μακροκόσμου ανοίγεται ένα άπειρο πλήθος κόσμων, όπως και στη διάσταση του μικροκόσμου ανοίγεται ένα άπειρο πλήθος δυναμικών σχέσεων, το οποίο, για άλλους σημαίνει το τέλος, για άλλους την απαρχή της γνώσης. 'Ο,τι ονομάζουμε είναι ή πραγματικότητα, αποτελείται από πολλά είδη, πολλές διαστάσεις και πολλά επίπεδα. Και ό,τι ονομάζουμε νόημα και αξία στην ιστορία, στην επιστήμη και στην ζωή έχει διαφοροποιηθεί τόσο, ώστε η μεταφυσική, καλούμενη να τα ερμηνεύσει, είναι υποχρεωμένη να χρησιμοποιήσει πολλά συστήματα συντεταγμένων και πολλά εννοιολογικά συστήματα για να κατορθώσει να δώσει εννοιολογική εικόνα του κόσμου, δηλαδή ενιαία κοσμοθεωρία, η οποία δεν είναι κατανοητή, παρά μόνο από μιαν ερμηνευτική υπό συγκεκριμένη οπτική γωνία.
Το πνεύμα δεν είναι απλή εμπειρική έννοια, είναι έννοια αρχική, είναι πρωταρχικό υπάρχον, μη αναγόμενο σε οποιοδήποτε άλλο, είναι αρχή εκ καταβολής. 'Ο,τι υπάρχει στον χωροχρόνο, αλλά και πάνω από αυτόν, δηλαδή ο νοητός κόσμος, είναι ποιοτικά διάφορος από το πνεύμα και λογικά προϋποθέτει πάντοτε το είναι του πνεύματος. Χωρίς την ύπαρξη του πνεύματος, δεν υπάρχει για μας ο κόσμος και δεν είναι συλληπτός ούτε ο νοητός κόσμος. Το πνεύμα, και μόνον αυτό, αποτελεί την μεταφυσική ουσία, διότι ό,τι άλλο έχει ο άνθρωπος ανήκει στον κόσμο της φύσης. Το πνεύμα εννοεί το είναι, ενώ το είναι δεν εννοεί, ούτε ότι υπάρχει, ούτε ότι υπάρχει το πνεύμα. Το πνεύμα είναι ενέργεια, η οποία αυτοπραγματώνεται, είναι αυτοσυνείδητη κίνηση, γι΄αυτό και τα όριά του είναι κινητά και ίσα με τα όρια του κόσμου. Το πνεύμα δεν είναι, αλλά γίνεται εφόσον ενεργεί, εφόσον νοεί. Το αυτό ισχύει και και για τον κόσμο, ο οποίος είναι συνάρτησή του. Η επιστροφή του πνεύματος στον εαυτό του, είναι ο μόνος τρόπος κατανόησης της αυτενέργειας του πνεύματος. Το πνεύμα είναι ένας κύκλος, ο οποίος με την αυτενέργειά του παρακολουθεί την γέννησή του. 'Οπως λέγει ο Πλάτων, το πνεύμα αποτελεί ενεργή ολότητα, η οποία δεν αφήνει ποτέ τον εαυτό της.
'Οταν λέγουμε ότι το πνεύμα είναι αυτενεργό γίγνεσθαι, δεν εννοούμε ότι μεταβάλλεται ή ότι αλλοιώνεται, αλλά ότι συνειδητά κινείται, από το δυνάμει είναι, στο εν ενεργεία είναι. Με την κίνηση αυτή, το πνεύμα αποκτά την αυτοσυνειδησία του μέσα στην οποία αποκαλύπτεται η αληθινή ουσία του ανθρώπου, ο τελικός του σκοπός, ο οποίος δεν έγκειται απλά στο να γνωρίσει τον κόσμο, αλλά και στο να δημιουργήσει τον κόσμο του πνεύματος και των αξιών, όπου μέσα σ΄αυτόν αναγνωρίζει το είναι του. Ο κόσμος αυτός αποτελείται από τα δημιουργήματα του πνεύματος, από την πολιτεία, το δίκαιο, την τέχνη, την επιστήμη, την θρησκεία, την φιλοσοφία, αλλά και από την τεχνική και οικονομική πραγματικότητα. 'Ολα αυτά αποτελούν μνημεία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, την οποία καταύγασαν οι διάνοιες του Αριστοτέλη και του Πλάτωνα.
Ας θεωρήσουμε τώρα την Παιδεία, ως τρόπο ζωής. Παιδεία, κατά τον Πλάτωνα, είναι η μόρφωση της ύπαρξης του ανθρώπου, δηλαδή η διάπλαση, ανάπτυξη, βελτίωση και ολοκλήρωση του ανθρώπου, η οποία συντελείται με βάση την υπέρτατη θεωρητική και ηθική γνώση, την γνώση των ιδεών. Η Πλατωνική αυτή θεώρηση της Παιδείας έχει σφραγίσει ανεξίτηλα τον 'Ελληνα, διότι η ιστορική του πορεία χαρακτηρίζεται από την τάση υπέρβασης του υλικού κόσμου και την προσπάθεια σύλληψης της νοητής πραγματικότητας του κόσμου των ιδεών, της οποίας αποκορύφωμα είναι η ιδέα της Υπέρτατης Αρχής. Η σύνδεση Πολιτείας – Παιδείας στον Πλάτωνα είναι άμεση, διότι προϋπόθεση για την ίδρυση και ανάπτυξη αρίστης Πολιτείας είναι η Παιδεία. Με αυτήν, αν οι πολίτες δεν γίνουν όλοι ενάρετοι, μπορούν να γίνουν όλοι δίκαιοι, να κατανοήσουν την αποστολή τους και να προσπαθήσουν να την εκπληρώσουν μέσα στην Πολιτεία. Η άριστη Πολιτεία λοιπόν δεν αποτελεί αφηρημένο θεωρητικό σχήμα στον Πλάτωνα, αλλά πραγματικότητα, η οποία προσεγγίζεται με την πίστη στην ιδέα, στις ηθικές αρετές και στο πνεύμα του ανθρώπου. Η πίστη αυτή υπαγορεύει και τον σκοπό της Πλατωνικής Πολιτείας, η οποία δεν αποβλέπει στην εξασφάλιση υλικής ευδαιμονίας για τους πολίτες, αλλά στην πνευματική τους ανύψωση στο επίπεδο του ελευθέρου όντος. Η Πολιτεία συνεπώς βρίσκει την δικαίωσή της στην μόρφωση και εξύψωση του ανθρώπου, αποτελεί δηλαδή Συγκρότημα Παιδείας, το οποίο έχει προορισμό να παρέχει στο άτομο όλα τα μέσα για την ολοκλήρωση της προσωπικότητάς του, με βάση τις ύψιστες αξίες.
Κατά τον Αριστοτέλη, ο άνθρωπος ανήκει σε ένα σύνολο, όπου υπάρχει και ζει. Το σύνολο αυτό, το οποίο συγκεκριμενοποιεί η έννοια της Πολιτείας, πρέπει να συνδέεται με την ηθική και με την ιδιαίτερα υψηλή σχέση της φιλίας, ενώ συνδετικός κρίκος της κοινότητας των πολιτών είναι η Δικαιοσύνη. Η Πολιτεία οφείλει την γένεσή της στην τάση προς διατήρηση της ζωής, αλλά την ύπαρξή της οφείλει στην τάση προς εξύψωση της ζωής. Σκοπός της είναι η Παιδεία των πολιτών στην αρετή. Το εννοιολογικό περιεχόμενο, το οποίο αποδίδεται από τον Αριστοτέλη στον πολίτη, αναφέρεται στο άτομο, το οποίο έχει τέτοια Παιδεία, ώστε να δικαιούται να αποτελεί μέρος των διαχειριστών της εξουσίας και να συμμετέχει στην απονομή της δικαιοσύνης.
Η Πολιτεία επομένως, κατά τους δύο κορυφαίους 'Ελληνες φιλοσόφους, είναι ίδρυμα, το οποίο αποβλέπει στην εξύψωση των πολιτών δια της Παιδείας, και αυτή η σύγκλιση των φιλοσοφικών τους αντιλήψεων εκφράζει την βασική πνευματική και πολιτιστική κατεύθυνση του Ελληνικού Γένους.
Η σύγχρονη Ελληνική Πολιτεία, η οποία ασφαλώς αποτελεί εξελικτική συνέχεια αυτής του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη, οφείλει να θεωρεί ότι η ζωή του ανθρώπου είναι μια μορφωτική πορεία, η οποία αποβλέπει στην δια της Παιδείας εναρμόνιση του ατόμου με το περιβάλλον του. Η Ελληνική Παιδεία συνεπώς, υπό την σύγχρονη μορφή της, πρέπει να προσπαθεί να διαμορφώνει στο άτομο την αίσθηση των καθηκόντων του και των δικαιωμάτων του μέσα στο κράτος, να προάγει την γνώση της ουσίας της ζωής του σ’ αυτό, και να ολοκληρώνει την προσωπικότητά του ως ελευθέρου και ανεξαρτήτου όντος.
Η έρευνα της αμφίδρομης σχέσης "Παιδεία – 'Ατομο" ξεκινά συνήθως από την υπόθεση ότι, κάθε θεωρία περί Παιδείας προϋποθέτει μιαν αντίστοιχη θεωρία περί ανθρώπου. Ανεξάρτητα από τις ιδιομορφίες, τις οποίες παρουσιάζουν οι διάφορες θεωρίες περί ανθρώπου, η αποδοχή σ’ αυτές των δυνατοτήτων του, ως πνευματικού όντος, αποτελεί την κοινή αρχή τους. Ο άνθρωπος, ως πνευματικό ον, χαρακτηρίζεται ιδιαίτερα από τις δυνατότητές του υπέρβασης του αισθητού κόσμου και απελευθέρωσης στον ηθικό και δημιουργικό τομέα, ορίζει δηλαδή τον πνευματικό του κόσμο έξω από τις υλικές ανάγκες του και διαφοροποιείται με τον τρόπο αυτό από τα ζώα, των οποίων ο κόσμος περιορίζεται από τις ορμές και τα ένστικτά τους. Η Ελληνική Παιδεία εμφανίζει πάντοτε ως κέντρο της τον άνθρωπο – πνευματικό ον.
Το μορφωτικό ιδεώδες στην Νεοελληνική Παιδεία, το οποίο αποτελεί και προϋπόθεση της μόρφωσης, είναι η σύνθεση της παράδοσης και των αιτημάτων της εποχής. Το πρόβλημα της μόρφωσης του Νεοέλληνα αναφέρεται στην ιστορική του παράδοση και την κατανόηση της θέσης του στον σημερινό κόσμο, η οποία απορρέει από την παράδοση αυτή και η οποία διαφοροποιείται, τόσον ως προς το περιεχόμενο της παιδαγωγικής θεωρίας, όσον και ως προς την ερμηνεία των κοινωνικών προβλημάτων στον Ελληνικό χώρο. Επισημαίνονται συνεπώς τα βασικά σημεία των αξιών της Ορθοδόξου Θρησκείας και οι θέσεις του Ελληνικού Πνεύματος κατά την μακραίωνη ιστορική του πορεία, και καλλιεργείται η ιδέα "άνθρωπος" μέσα στην σύνθεση του Πλατωνικού και Ορθοδόξου Χριστιανικού ανθρώπου. Με τον τρόπο αυτόν, η Νεοελληνική Παιδεία παρουσιάζει συνεχή ανάδραση στο Ελληνικό και στο Ορθόδοξο Χριστιανικό Πνεύμα, τα οποία αποτελούν τους πυλώνες του Νεοελληνικού Πολιτισμού. Το Νεοελληνικό Πνεύμα είναι γνήσια Ελληνικό, και εμφανίζεται υπό την μορφή μιας δημιουργικής ενότητας των παραδόσεων και της Ορθοδόξου Θρησκείας μέσα στον Ελληνικό χώρο με τις ιδιομορφίες του. Η Ελληνική ιδέα του ανθρώπου χαρακτηρίζεται από το πάθος της θεώρησης του αισθητού και υπεραισθητού κόσμου, από το αίσθημα της δημιουργίας και από την ανάγκη ολοκλήρωσης της ύπαρξης, εκφράζει δηλαδή την δύναμη της αφθαρσίας του Ελληνικού πνεύματος, το οποίο αποτελεί συνειδητή κίνηση. Η συνειδητή αυτή κίνηση δίνει στο Ελληνικό πνεύμα αυτοσυνειδησία, όπου μέσα σ’ αυτήν αποκαλύπτεται η αληθινή ουσία του ανθρώπου, ο τελικός του σκοπός. Ο σκοπός αυτός δεν είναι μόνον η γνώση του κόσμου, αλλά η δημιουργία του κόσμου των αξιών, όπου η Νεοελληνική Παιδεία καλείται να ζει. Μέσα σ’ αυτόν τον κόσμο, ο Νεοέλληνας αναγνωρίζει το είναι του. Είναι ο κόσμος των διαχρονικών και παγκοσμίου εμβέλειας δημιουργημάτων του δικού του πνεύματος, ο κόσμος της Πολιτείας, του Δικαίου, της Τέχνης, της Επιστήμης, της Θρησκείας, της Φιλοσοφίας, και τέλος της Τεχνολογικής και Οικονομικής Πραγματικότητας, τα οποία και σήμερα συνθέτουν το αστραφτερό φως του πανανθρώπινου πολιτισμού.
Οι παρατεθείσες εδώ φιλοσοφικές ρανίδες Παιδείας, με τις ευρείες προεκτάσεις σκιαγραφούν ένα πλαίσιο απάντησής στην αρχικώς τεθείσα κριτική ερώτηση του Πυθαγόρα.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Αρχειοθήκη ιστολογίου