5/8/10

Αφγανιστάν: Δυτική στρατηγική και προοπτικές

  
Δευτέρα, 05 Ιουλίου 2010 08:45
petreaus-mc

Ο θόρυβος περί την αντικατάσταση του επικεφαλής της υπό νατοϊκή διοίκηση «Διεθνούς Δύναμης Αρωγής για την Ασφάλεια» στο Αφγανιστάν – γνωστής και υπό το αγγλικό ακρωνύμιο ISAF – εστίασε εκ νέου την προσοχή της διεθνούς κοινής γνώμης στη φύση και τις προοπτικές της δυτικής στρατηγικής στη δοκιμαζόμενη κεντροασιατική χώρα. Με τον πρόεδρο Ομπάμα να τονίζει ότι η αντικατάσταση του ΜακΚρίσταλ από τον Πετρέους – κατανοητή, αν όχι αναπόφευκτη, μετά τη δημοσιοποίηση απόψεων του πρώτου και επιτελών του απαξιωτικών για τους πολιτικούς των προϊσταμένους – ουδόλως σημαίνει αλλαγή κατεύθυνσης.
Τόσω μάλλον που ο νέος αρχιστράτηγος είναι ο κύριος εμπνευστής του ισχύοντος στρατηγικού δόγματος – που άλλωστε ο ίδιος πρώτος εφήρμοσε, και δη επιτυχώς, στο Ιράκ. Και το οποίο, σε γενικές γραμμές, συνίσταται στην προώθηση των στρατιωτικών επιχειρήσεων κατά του αντιπάλου παράλληλα με: Την προσέλκυση ανανηψάντων στελεχών του. Την προστασία των εγχώριων πληθυσμών και την ελαχιστοποίηση των «παράλληλων απωλειών». Την εκπαίδευση των αφγανικών δυνάμεων ασφαλείας. Και τη βελτίωση της ποιότητας των προσφερόμενων από τις αφγανικές αρχές υπηρεσιών, με ιδιαίτερη έμφαση στην καταπολέμηση της διαφθοράς.
Το αφγανικό περιβάλλον διαφέρει βέβαια σημαντικά από το ιρακινό. Όπως επισήμαινε ήδη προ έτους ο στρατηγός Πετρέους, «το Αφγανιστάν είναι πιο εκτεταμένο και πιο αγροτικό από το Ιράκ, με πιο ανώμαλο έδαφος και με δριμύτερο κλίμα. Οι εγγράμματοι στο Αφγανιστάν είναι λιγότεροι και οι φυσικοί πόροι επίσης. Το δε συνολικό αφγανικό εθνικό προϊόν ήταν [το 2008] μικρότερο από 1 δισεκατομμύρια δολάρια, έναντι των $60 δις που μόνο το πετρέλαιο απέδωσε [το ίδιο έτος] στο Ιράκ.» [i] Πέραν τούτων, όμως, στο Αφγανιστάν η κεντρική εξουσία υπήρξε ανέκαθεν ασθενέστερη και οι εθνοτικές συγκρούσεις οξύτερες και διαρκέστερες απ’ ό,τι στο Ιράκ. Ενώ το Αφγανικό περιπλέκεται και από τη στάση του Πακιστάν. Το οποίο στο παρελθόν – επί Ψυχρού Πολέμου, με ενεργό αμερικανική ενθάρρυνση, και εν συνεχεία κατά τη δεκαετία του ’90, υπό το αδιάφορο βλέμμα των Αμερικανών – είχε στηρίξει το πλέγμα Ταλεμπάν-Αλ Κάιντα. Και, παρά το οικονομικό δέλεαρ που του προσφέρει και τις πιέσεις που του ασκεί η Ουάσιγκτον μετά την 11η Σεπτεμβρίου 2001, το Ισλαμαμπάντ εξακολουθεί, σε μειωμένο, έστω, βαθμό, να επενδύει σε μερίδα των ακραίων αυτών ισλαμιστών – ιδίως σε στοιχεία συγγενή, εθνοτικώς και θρησκευτικώς, με όμορους πακιστανικούς πληθυσμούς – προκειμένου να αποτρέψει τις βίαιες αντικαθεστωτικές δραστηριότητές τους εντός της πακιστανικής επικράτειας, και, κυρίως, να εξασφαλίσει «στρατηγικό βάθος» στο πλαίσιο της διαχρονικής αντιπαράθεσής του με την Ινδία. [ii]
Όπως, όμως, στο Ιράκ, έτσι και στο Αφγανιστάν, οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι αναγκασμένες, τρόπον τινά, να επιτύχουν. Καθώς το διακύβευμά τους είναι μείζον. Και συνίσταται πρωτίστως στη διαμόρφωση τοπικών συνθηκών αρκετά σταθερών, ώστε να αποκλεισθεί η μελλοντική χρησιμοποίηση του αφγανικού εδάφους ως ορμητηρίου για τρομοκρατικές επιθέσεις κατά των ΗΠΑ και των συμμάχων τους. Όπερ, κατά τον υπουργό άμυνας κ. Γκέιτς, δεν σημαίνει «αναγκαστικά» τη μετατροπή της χώρας σε «κεντροαστιατική Βαλχάλα» – ή παράδεισο, επί το χριστιανικότερο και ειρηνικότερο. (Στο τρέχον τεύχος έγκυρου αμερικανικού περιοδικού, τρεις ειδικοί επιχειρηματολογούν ότι θα αρκούσε προς τούτο η επίτευξη μιας χαλαρής κεντρικής διακυβέρνησης, εναρμονισμένης με τις τοπικές ιδιομορφίες.) [iii] Ενώ τυχόν αποτυχία του αμερικανο-νατοϊκού εγχειρήματος, όχι μόνο θα αναπτέρωνε το ηθικό και θα διεύρυνε τις επιχειρησιακές δυνατότητες των τρομοκρατών, αλλά και θα έπληττε αναπόφευκτα το διεθνές γόητρο της αμερικανικής υπερδύναμης – με αρνητικές επιπτώσεις στη στάση μειζόνων παικτών του ευρύτερου μεσανατολικού χώρου, όπως το άμεσα εμπλεκόμενο Πακιστάν, αλλά και το υπό πυρηνικοποίηση Ιράν και η ταλαντευόμενη Τουρκία. Και βέβαια θα κατέφερε σοβαρότατο πλήγμα στην εικόνα και τη συνοχή της Ατλαντικής Συμμαχίας.
Κατά τα λοιπά, το κύριο, ίσως, αυτή τη στιγμή, ατού των δυτικών δυνάμεων στο Αφγανιστάν είναι ο ίδιος ο νέος νατοϊκός αρχιστράτηγος. Ένας διακεκριμένος στρατιωτικός ηγήτωρ, διαθέτων και γνώση και κύρος. Προσόντα που ασφαλώς θα διευκολύνουν, τόσο τη συνεργασία του με την αφγανική, αλλά και με την πακιστανική, πολιτικο-στρατιωτική ηγεσία, όσο και την καθησύχαση μιας ανυπόμονης και συχνά ασταθούς αμερικανικής κοινής γνώμης. Η οποία, σημειωτέον, αποτελεί πιθανότατα τον πλέον αστάθμητο παράγοντα της αφγανικής εξίσωσης – και θα μπορούσε να αποδειχθεί καθοριστική για την έκβαση του αφγανικού εγχειρήματος, εάν οι πιέσεις της υπέρ της ταχείας απόσυρσης των αμερικανικών δυνάμεων παρενέβαλλαν ανυπέρβλητα προσκόμματα στην ολοκλήρωση του δυτικού αφγανικού εγχειρήματος.
Άλλωστε, το πιθανότερο είναι ότι τη λαϊκή αυτή πίεση – ιδιαίτερα ισχυρή στους κόλπους των Δημοκρατικών – είχε κυρίως κατά νουν ο κ. Ομπάμα, όταν τον περασμένο Δεκέμβριο καθόριζε τον Ιούλιο 2011 ως ημερομηνία έναρξης της αποχώρησης των αμερικανικών δυνάμεων από το Αφγανιστάν. Μολονότι ευλογοφανώς υποστηρίζεται ότι η σχετική εξαγγελία παραλλήλως απέβλεπε στην ενεργοποίηση των Αφγανών ιθυνόντων. Εν πάση, όμως περιπτώσει, σοβαροί αναλυτές εκτιμούν ότι η ουσιαστική τήρηση της τεθείσης προθεσμίας τυγχάνει ασύμβατη με την επιτυχή υλοποίηση της κεκηρυγμένης αφγανικής στρατηγικής της Ουάσιγκτον.[iv] Την εκτίμηση δε αυτή φαίνεται να συμμερίζεται, σε κάποιο βαθμό, και ο ίδιος ο Αμερικανός πρόεδρος. Ο οποίος προσφάτως επέκρινε την «ψύχωση» με την ημερομηνία και διευκρίνισε ότι το ταχθέν χρονικό όριο δεν σημαίνει ότι «θα σβήσουμε αιφνιδίως τα φώτα και θα κλείσουμε την πόρτα πίσω μας», τονίζοντας ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα συνεχίσουν να παρέχουν τη βοήθειά τους στους Αφγανούς «για πολύ ακόμη καιρό».[v] Με την ανάθεση της αρχιστρατηγίας στον δημόσια τοποθετημένο υπέρ μιας ευέλικτης εφαρμογής του προεδρικού χρονοδιαγράμματος στρατηγό Πετρέους [vi] να αποτελεί την ασφαλέστερη ίσως ένδειξη των πραγματικών προθέσεων του κ. Ομπάμα.
 

[i] Βλ. Fred W. Baker III, Petraeus Parallels Iraq, Afghanistan Strategies, “American Forces Press Service. US Department of Defense”, 28-4-2009. Σημειωτέον ότι, σύμφωνα με πρόσφατες πληροφορίες από το Πεντάγωνο, το αφγανικό υπέδαφος περιέχει ορυκτό πλούτο συνολικής αξίας ενδεχομένως άνω του 1 τρισεκατομμυρίου δολαρίων – επί του παρόντος ανεκμετάλλευτο. Βλ. David Alexander, Afghan mineral wealth could top $1 trillion: Pentagon, “Reuters”, 14-6-2010.
[ii] Βλ. Frédéric Bobin, La rivalité Inde-Pakistan se déporte sur le théâtre afghan, «Le Monde », 19-2-10.
[iii] Βλ. Stephen Biddle, Fotini Cristia, J. Alexander Thier, Defining Success in Afghanistan, “Foreign Affairs”, July/August, 2010.
[iv] Ο Χένρι Κίσιγκερ, μολονότι σε γενικές γραμμές συμφωνεί με την αφγανική στρατηγική του προέδρου Ομπάμα, χαρακτηρίζει τον από τούδε καθορισμό ημερομηνίας απόσυρσης «ασύνετο» [unwise]. Βλ. συνέντευξή του προς τον Daniel Dombey στο φύλλο της 28ης Ιουνίου 2010 της Financial Times.
[v] Βλ. Obama: Afghanistan Deadline AnObsessionFor Some, “The Huffington Post”, “Associated Press”, 27-6-2010.
[vi] Βλ. David S. Cloud, Petraeus: Afghan withdrawals a ‘process’, not an exit, “latimes.com”, 29-6-2010. Σύμφωνα με τον στρατηγό, ο Ιούλιος 2011 θα αποτελέσει «την έναρξη μιας διαδικασίας, όχι την ημερομηνία κατά την οποία οι ΗΠΑ θα σπεύσουν προς την έξοδο», ενώ ο ρυθμός απόσυρσης των στρατευμάτων θα πρέπει να είναι «υπεύθυνος» και να προσδιορισθεί τον κατάλληλο χρόνο επί τη βάσει των επιτόπιων συνθηκών.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Αρχειοθήκη ιστολογίου