9/12/08

Η ΜΕΤΑΣΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΤΟΥΡΚΟΥ ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΥ

  
Τρίτη, 09 Δεκεμβρίου 2008 23:41
Στο εσωτερικό της Τουρκίας συντελούνται αυτόν τον καιρό διεργασίες ιδιαίτερης σημασίας και για τα ελληνικά συμφέροντα. Καθώς η ευρωπαϊκή προοπτική της Άγκυρας ξεθωριάζει και το κεμαλικό κατεστημένο καθιστά εμφανή την ισχύ του, ο πρωθυπουργός κ. Ερντογάν δείχνει να εγκαταλείπει, μαζί με τον ενταξιακό στόχο, και τις αντίστοιχες θεσμικές μεταρρυθμίσεις και να προσανατολίζεται προς έναν ισλαμοεθνικισμό, μεταξύ των βασικών χαρακτηριστικών του οποίου συγκαταλέγεται και η επιβεβαίωση της πρωτοκαθεδρίας του στρατού στην αντιμετώπιση κρίσιμων υπό στρατηγική έποψη θεμάτων, μεταξύ των οποίων και τα αφορώντα στην Κύπρο και το Αιγαίο.  
 
***
 
Το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (Adalet ve Kakınma Partisi, AKP) του κ. Ερντογάν κατέβηκε στον εκλογικό στίβο και σημείωσε δύο εντυπωσιακές νίκες – τον Νοέμβριο 2002 και τον Ιούλιο 2007 – προτάσσοντας τον θεσμικό εκσυγχρονισμό και την ευρωκοινοτική ένταξη της χώρας. Με τις δύο αυτές πτυχές του προγράμματός του στενά συνδεδεμένες, καθότι τα εκσυχρονιστικά μέτρα, όχι μόνο θα ικανοποιούσαν τα κοινοτικά ενταξιακά κριτήρια, αλλά και θα ενίσχυαν τη θέση του ΑΚΡ έναντι του κεμαλικού κατεστημένου. Τρεις παράγοντες, ωστόσο, αντιστρατεύθηκαν την προοπτική αυτή.
 
Εν πρώτοις, όλο και σαφέστερα, η Ευρωπαϊκή Ένωση – παρά τις όποιες περί του αντιθέτου τυπικές δεσμεύσεις της ή και σποραδικές διαβεβαιώσεις κοινοτικών ή εθνικών αξιωματούχων  – διαμηνύει ότι η Τουρκία δεν πρόκειται να γίνει δεκτή ως πλήρες μέλος της. Στο μέτρο δε που οι ευρωπαϊκές αυτές διαθέσεις συνειδητοποιούνται από τη γείτονα – ηγεσίες και κοινή γνώμη – φυσικό είναι ο ευρωπαϊκός της ζήλος να φθίνει. Και, συνακόλουθα, το ενταξιακό κίνητρο για την προώθηση των εσωτερικών μεταρρυθμίσεων να αποδυναμώνεται.
 
Ο δεύτερος παράγοντας που συνέτεινε στη ματαίωση των αρχικών στοχεύσεων του κ. Ερντογάν είναι η αποφασιστικότητα των κεμαλιστών, ενστόλων και μη. Με τη στρατιωτική ηγεσία και το Συνταγματικό Δικαστήριο, ειδικότερα, να επισημαίνουν στον πρωθυπουργό τα όρια της ελυθερίας ενεργείας του. Η  πρώτη μεν με την «ηλεκτρονική» παρέμβαση της 27ης Ιουλίου 2007 («e-mail coup» το αποκάλεσαν τα αγγλόφωνα δυτικά ΜΜΕ) και τις κατά καιρούς σχετικές δηλώσεις στρατιωτικών ηγητόρων [i] Το δεύτερο δε με την απόφαση-προειδοποίηση του περασμένου Ιουλίου.[ii] Και όλα  δείχνουν ότι ο κ. Ερντογάν έλαβε το μήνυμα.
 
Σσημαντικό, ωστόσο, ρόλο στη μεταστροφή του Τούρκου πρωθυπουργού διαδραματίζει και ένας τρίτος παράγοντας. Ήτοι η έμπρακτη άρνηση του ΡΚΚ να τερματίσει τη βίαιη αποσχιστική του δράση. Καθώς η συνέχιση των επιθέσεων των Κούρδων ενόπλων από τα ιρακινά τους ορμητήρια κατά στόχων εντός της τουρκικής επικράτειας εξασθενίζει τη θέση των οπαδών της ήπιας γραμμής έναντι του Κουρδικού, την οποία, εν μέρει υπείκων στις προτροπές των Κοινοτικών και εν μέρει για εσωτερικούς πολιτικοθρησκευτικούς λόγους, είχε αρχικά υιοθετήσει και ο κ. Ερντογάν. Και ωθεί τον τελευταίο αυτόν προς αυταρχικότερες επιλογές, προκειμένου μεταξύ άλλων να καταπραϋνει τους στρατιωτικούς, αλλά και να ενισχύσει τη θέση του κόμματός του εν όψει των δημοτικών εκλογών του προσεχούς Μαρτίου – κατά τις οποίες, κυρίως στις νότιες και νοτιοανατολικές περιοχές της χώρας, το ΑΚΡ θα αντιμετωπίσει ενισχυμένο το προσκείμενο στους Κούρδους Δημοκρατικό Κοινωνικό Κόμμα (γνωστό υπό το τουρκικό του αρτικόλεξο DTP).[iii]
 
***
 
Ο συνδυασμός αυτός της ευρωαπογοήτευσης, της νεοκεμαλικής αποφασιστικότητας και των συνεχιζόμενων βιαιοτήτων του ΡΚΚ εξηγεί εν πολλοίς την πανταχόθεν διπιστούμενη αναθεώρηση της πολιτικής της τουρκικής κυβέρνησης σε καίριας σημασίας τομείς, όπως, κατά κύριο λόγο, οι σχέσεις με την ΕΕ, η  αντιμετώπιση του Κουρδικού και ο ρόλος των στρατιωτικών στο πολιτικό σύστημα της χώρας.
 
Ευρωπαϊστής αρθρογράφος της μεγαλύτερης αγγλόφωνης τουρκικής εφημερίδας επισημαίνει ότι «το κυβερνών κόμμα και ο πρωθυπουργός, ενώ από τη μια συνεχίζουν να τονίζουν την ισχυρή προσήλωσή τους στο εγχείρημα της ένταξης της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, από την άλλη εξακολουθούν να συμπεριφέρονται με τρόπο που δημιουργεί αμφιβολίες μεταξύ των ηγετών της ΕΕ, καθώς και των κοινοτικών διπλωματών των διαπιστευμένων στην Άγκυρα – οι οποίοι διερωτώνται μήπως ευθύς εξ αρχής το ΑΚΡ τους ενέπαιζε και ενδεχομένως ουδέποτε στόχευε στην κοινοτική ένταξη.»[iv]  Πρόκειται για μια επισήμανση, υπερβολική ίσως ως προς την αμφισβήτηση της αρχικής καλής πίστης της τουρκικής κυβερνητικής ηγεσίας, πλην όμως η οποία αποδίδει πιστώς την παρούσα στάση της Άγκυρας.
 
Η οποία αποστασιοποιείται πλέον εμφανώς από τις Βρυξέλλες. Με τις τοποθετήσεις και επιλογές της να αντανακλούν, τόσο την απογοήτευση πολλών Τούρκων για την απαξιωτική κατά την αντίληψή τους μεταχείριση της χώρας τους από τους Ευρωκοινοτικούς, όσο και την άρνηση των στρατιωτικών να αποδεχθούν την πέραν ενός ορίου συρρίκνωση της επιρροής τους, χάριν μιας, όλο και πιο αβέβαιης άλλωστε, ευρωένταξης – την οποία, κατά τα λοιπά, ως συνεχιστές της κεμαλικής παράδοσης, κατ’ αρχήν ευνοούν. Δεν αποκλείεται δε οι Τούρκοι ιθύνοντες να εκτιμούν ότι, ούτως ή άλλως, ο χρόνος εργάζεται υπέρ αυτών. Ότι δηλαδή, η Τουρκία θα είναι μελλοντικώς σε θέση να διαπραγματευθεί με την ΕΕ – είτε την πλήρη ενσωμάτωσή της, είτε μια προνομιακή οικονομική και στρατηγική σχέση, επιλογή που φαίνεται να κερδίζει συν τω χρόνω έδαφος στη γείτονα – έχοντας εν τω μεταξύ ενισχύσει περαιτέρω το γεωπολιτικό της βάρος έναντι της Δύσης γενικότερα. Τόσω μάλλον που οι αρχικές τουρκικές ανησυχίες για αντιτουρκική μεταστροφή της Ουάσινγκτον συνεπεία της εκλογής του διδύμου Ομπάμα-Μπάιντεν τείνουν να διασκεδασθούν, μετά την ανακοίνωση των ονομάτων των βασικών συνεργατών του νέου προέδρου στον τομέα της εξωτερικής και αμυντικής πολιτικής.[v]
 
Υπό το φως δε των διαπιστώσεων αυτών, δεν εκπλήσσει ότι η φιλελευθεροποίηση των δομών του τουρκικού κράτους, όχι μόνο δεν προωθείται, αλλά ουσιαστικώς εγκαταλείπεται. Η έγκυρη εβδομαδιαία γερμανική εφημερίδα «Ντι Τσάιτ», αφού παρατηρεί ότι «ο Τούρκος πρωθυπουργός πρόδωσε τις μεταρρυθμίσεις του», διευκρινίζει ότι ο κ. Ερντογάν, αντί να αναμορφώσει «το παλαιό καθεστώς», «καταβροχθίζεται από αυτό», μεταξύ άλλων με τη σκλήρυνση των θέσεών του για το Κουρδικό και την κάλυψη που παρέχει στον Στρατό έναντι της δημοσιογραφικής κριτικής. Και καταλήγει διαπιστώνοντας ότι «μεγαλύτερη αρμονία [μεταξύ Ερντογάν και στρατιωτικών] ουδέποτε υπήρξε» και ότι «η συμμαχία αυτή αλλάζει την Τουρκία».[vi]  Ενώ ανάλογες επισημάνσεις κάνει και η επίσης έγκυρη ημερήσια «Ντι Βελτ», με ιδιαίτερη αναφορά στη μερική ακύρωση το 2007 των σχετικών με την περιστολή των αρμοδιοτήτων της Αστυνομίας μεταρρυθμίσεων των ετών 2003-2005 και στην έξαρση της αστυνομικής βίας.[vii]
 
Οι διεργασίες δε αυτές, τις οποίες καταγράφουν και πολλά άλλα σοβαρά δυτικά  ΜΜΕ, φαίνεται να σηματοδοτούν την προσχώρηση, ή κατ’ άλλους την επιστροφή, του Τούρκου πρωθυπουργού σε έναν ισλαμοεθνικισμό, με ενδεικτική και την ακόλουθη πολυσυζητημένη δήλωση του κ. Ερντογάν – ριζικά διαφοροποιημένη, όπως παρατηρεί η παρισινή “Λε Μοντ”, από προγενέστερες συμφιλιωτικές έναντι των Κούρδων τοποθετήσεις του: «Λέμε: ένα έθνος, μια σημαία, μία πατρίδα και ένα κράτος. Όσοι δεν συμφωνούν, να φύγουν.»[viii] Ενώ επίσης χαρακτηριστική του κρατούντος στη γείτονα κλίματος είναι και η απόφαση της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης, παρά τις επιτεινόμενες επιπτώσεις της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης και στην τουρκική οικονομία, να αυξήσει τον στρατιωτικό προϋπολογισμό για το επόμενο έτος.[ix] Κατά τα λοιπά δε, είναι προφανές ότι η τουρκική πολιτική ηγεσία έχει ευθυγραμμισθεί πλήρως με τη στρατιωτική, όχι μόνο ως προς το Κουρδικό, αλλά και σε ό,τι αφορά στα αμεσότερου ελληνικού ενδιαφέροντος θέματα – Κυπριακό και Αιγαιακά – για τα οποία, άλλωστε, λόγω της στρατηγικής τους σημασίας, η γνώμη των στρατιωτικών υπήρξε ανέκαθεν βαρύνουσα.
 
***
 
Υπό τις συνθήκες αυτές, οι συνομιλίες Χριστόφια – Ταλάτ ήσαν εξ αρχής καταδικασμένες σε αποτυχία. Ανεξάρτητα από τις όποιες προσωπικές του προτιμήσεις, ο Κύπριος πρόεδρος αδυνατεί να αγνοήσει την ελληνοκυπριακή κοινή γνώμη, συναινώντας σε ψευδο-ενωτική λύση τύπου Ανάν. Και, από την άλλη, ο Τουρκοκύπριος συνομιλητής του, ούτε μπορεί, αλλά πιθανότατα και ούτε θέλει, να αψηφίσει τη βούληση της τουρκικής πολιτικοστρατιωτικής ηγεσίας. Η οποία, για λόγους που εξέχοντα μέλη της δεν παύουν να εξηγούν, είναι στερρά προσκολλημένη σε κάποιας μορφής διχοτόμηση: Είτε συγκεκαλυμμένη, είτε απροκάλυπτη. Είτε επιτευχθεί μέσω συμφωνίας, είτε με την παγίωση της υφιστάμενης κατάστασης πραγμάτων. Σημειωτέον δε, ότι η απόπειρα στα μέσα Νοεμβρίου νορβηγικού σκάφους να διεξαγάγει γεωλογικές έρευνες για λογαριασμό της Τουρκίας πλησίον του Καστελορίζου –, στο νοητό σημείο επαφής, εφ΄όσον οριοθετηθούν, της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης και της υφαλοκρηπίδας Ελλάδας και Κύπρου[x] – αποτελεί έμμεση προειδοποίηση της Άγκυρας ότι δεν πρόκειται να αποδεχθεί ρυθμίσεις που θα αντιβαίνουν στις διχοτομικές της θέσεις για το Κυπριακό και θα υποθηκεύουν τις ενεργειακές της βλέψεις στην Ανατολική Μεσόγειο. Και συγχρόνως επανέφερε επί τάπητος και μια βασική πτυχή του πλέγματος των ελληνοτουρκικών προβλημάτων στο Αιγαίο. Οι σχετικές με τα οποία τακτικές ελληνοτουρκικές συνομιλίες έχουν ουσιαστικά αποτελματωθεί, με την τουρκική πλευρά να παραμένει αμετακίνητη στις πάγιες θέσεις της.
 
Βέβαια, αντιμέτωπη με πιεστικότερα προβλήματα στα ασιατικά της σύνορα, η Άγκυρα δείχνει να μην αποσκοπεί, επί του παρόντος, σε κλιμάκωση των υποβοσκουσών εντάσεων με τη χώρα μας. Συνεχίζει, ωστόσο, αμείωτες τις πολιτικοστρατιωτικές πιέσεις της. Και πιθανότατα επιφυλάσσεται να επανέλθει δριμύτερη την κατάλληλη διεθνοπολιτική στιγμή και μετά περαιτέρω βελτίωση του συσχετισμού στρατιωτικής ισχύος.
 


[i] Βλ. μια συνοπτική παρουσίαση της ηλεκτρονικής προειδοποίησης από τον ιστότοπο των Ενόπλων Δυνάμεων ότι οι τελευταίες στηρίζουν τον κοσμικό χαρακτήρα του κράτους και των συναφών προβληματισμών από την Carol Migdalovitz της Υπηρεσίας Ερευνών του Κογκρέσου στην έκθεση CRS Report to Congress, Turkeys 2007 Elections: Crisis of Identity and Power (σελ.3, «Military Intervention»), 11-7-2007. 
[ii] Βλ.μεταξύ άλλων, Turkey Averts Crisis as Court Rejects Attack on Ruling Party, “Wall Street Journal”, 31-7-20008. Το Συνταγματικό Δικαστήριο απέρριψε μεν την εισήγηση της εισαγγελικής αρχής να κηρυχθεί το AKP εκτός νόμου λόγω ενεργειών του κόμματος αντιβαινουσών στον κοσμικό χαρακτήρα του κράτους και περιορίσθηκε στην επιβολή οικονομικής κύρωσης, πλην όμως ο πρόεδρός του προειδοποίησε ότι το θέμα θα παραμείνει υπό εξέταση και ότι «θα ληφθούν τα αναγκαία μέτρα». 
[iii] Βλ. Local elections in Turkey seen as a crossroads, στον  επίσημης αμερικανικής επιρροής ιστότοπο “South Eastern Times” υπό ημερομηνία  17-11-2008.
[iv] Βλ. Yusuf Kanli, EU, AKP and Turkey, “Hurriyet Daily News”, 5-12-2008.
[v] Βλ. Γ. Ε. Σέκερης, Ομπάμα: Αλλαγή και συνέχεια. Οι πρώτες ενδείξεις, “Διπλωματικό Περισκόπιο”, 30-11-2008.
[vi] Βλ. Michael Thumann, Der Herrscher vom Planeten, “Die Zeit”, 20-11-2008.
[vii] Βλ. Boris Kalnoky, Die umfassbare Brutalitaet tuerkischer Polizisten, “Welt Online”, 5-12-2008.
[viii] Βλ. Fin de l’Etat de grâce pour le premier ministre turc, » Le Monde », 21-11-2008.
[ix] Βλ.Turkey to increase spending in defense, “Hurriyet Daily News”, 19-11-2008.
[x] Βλ. Χρήστος Ιακώβου, Το παιγνίδι μεταξύ Κύπρου και Καστελορίζου, ιστότοπος infognomonpolitics, 21-11-2008 και

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Αρχειοθήκη ιστολογίου