20/12/08

Η ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΗ ΜΕ ΤΙΣ ΚΡΙΣΕΙΣ

  
Σάββατο, 20 Δεκεμβρίου 2008 13:44
Το τελευταίο εξάμηνο, δύο μείζονες κρίσεις, η μια πολιτικοστρατιωτική, η άλλη χρηματοοικονομική, έθεσαν την Κοινοτική Ευρώπη υπό δεινή δοκιμασία. Συνεργούντος δε και του δυναμισμού τής – υπό έποψη πρακτικών αποτελεσμάτων αρκετά, κατά τα λοιπά, αποδοτικής – γαλλικής προεδρίας, έφεραν πλήρως στο φως τις εθνοκεντρικές τάσεις που, ανεπαισθήτως ως επί το πολύ, συνεχώς ενδυναμώνονται στους κοινοτικούς κόλπους. [i] Ο πόλεμος του Καυκάσου και η παγκόσμια χρηματοπιστωτική θύελλα, ειδικότερα, προσέφεραν στον κ. Σαρκοζί την ευκαιρία να αναπτύξει μια εντυπωσιάζουσα διπλωματική κινητικότητα, υπενθυμίζουσα εν πολλοίς την γκολική προσέγγιση των διεθνών πραγμάτων. Καθώς ο εγω-, αλλά εθνο-κεντρικός Γάλλος πρόεδρος επεδίωξε συστηματικά τη διόγκωση του ηγετικού ρόλου της Γαλλίας στην Κοινοτική Ευρώπη. Και χρησιμοποίησε τα θεσμικά όργανα της Ένωσης ευκαιριακώς και επικουρικώς, μεθοδεύοντας τις κρίσιμες αποφάσεις κατά κύριο λόγο μέσω εξωθεσμικών διαβουλίων των κοινοτικών «μεγάλων» – συνεπής ως προς τούτο με την παλαιά αντίληψή του περί «κοινοτικού διευθυντηρίου». Αλλά και αναπόφευκτα προκάλεσε την αμφισβήτηση, τόσο των στοχεύσεων, όσο και των μεθοδεύσεών του, εκ μέρους πλειόνων κοινοτικών πρωτευουσών.
 
Ο χειρισμός της κρίσης στον Καύκασο
 
Σε μια πρώτη φάση της κοινοτικής του πηδαλιούχησης, ο κ. Σαρκοζί επωφελήθηκε της κρίσης στον Καύκασο για να αναδειχθεί σε διαμεσολαβητή-επιδιαιτητή μεταξύ Μόσχας και Τιφλίδας – εκπροσωπώντας, ωστόσο, μια βαθύτατα διαιρεμένη ως προς το πρακτέον Ένωση και ουσιαστικά περιθωριοποιώντας τον πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Μπαρόζο και τον αρμόδιο για την ΚΕΠΠΑ Σολάνα. Και εν συνεχεία κατόρθωσε να παρακινήσει ένα πάντοτε διχασμένο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, αρχικά μεν να αναστείλει τον ευρωρωσικό διάλογο, έως ότου η Μόσχα τιμήσει τις δεσμεύσεις της,[ii] λιγότερο δε από ενάμισυ μήνα αργότερα να άρει την αναστολή αυτή, παρ’ όλον ότι η ρωσική πλευρά δεν είχε ικανοποιήσει τον τεθέντα από την ΕΕ όρο.[iii] Ενώ αμέσως μετά, χωρίς την εξουσιοδότηση, ή καν την προηγούμενη διαβούλευση, αρμόδιου κοινοτικού οργάνου, ο Γάλλος πρόεδρος ανέλαβε έναντι της Ρωσίας πρωτοβουλίες ριζικά αντίθετες προς τις κεκηρυγμένες θέσεις πλειόνων εταίρων.
 
Και πιο συγκεκριμένα: Κατά τη συνάντησή του με τον Ρώσο ομόλογό του στη Νίκαια την 15η Νοεμβρίου, υπερβαίνοντας κατά πολύ την κοινοτική του εντολή, ανταποκρίθηκε θετικά στην πρόταση του συνομιλητή του για τη σύγκληση μιας διεθνούς διάσκεψης για τη σύναψη συμφωνίας «πανευρωπαϊκής» ασφαλείας, καλύπτουσα κατά την έκφραση του κ. Μεντβέντεβ «ολόκληρο τον Ευρω-Ατλαντικό χώρο από το Βανκούβερ έως το Βλαντιβοστόκ».[iv] Και από την άλλη, ετάχθη υπέρ του παγώματος της εγκατάστασης της αντιπυραυλικής ασπίδας στην κεντρική Ευρώπη, έως ότου η διάσκεψη αυτή συγκληθεί  – αποφαινόμενος μάλιστα ότι «[η] εγκατάσταση ενός συστήματος πυραυλικής άμυνας δεν θα προσέθετε τίποτα στην ασφάλεια στην Ευρώπη. Απλώς θα περιέπλεκε τα πράγματα.»[v] Όπως δε ήταν φυσικό, οι γαλλικές αυτές πρωτοβουλίες επέσειραν τις ζωηρές διαμαρτυρίες ορισμένων από τις αμεσότερα εμπλεκόμενες κοινοτικές πρωτεύσουσες.[vi]
 
Το κύριο επομένως χαρακτηριστικό των κοινοτικών χειρισμών του Γεωργιανού, θεωμένων υπό το συγκεκριμένο πρίσμα της ευρωπαϊκής ενοποιητικής δυναμικής, είναι η ανάδειξη του υποβόσκοντος στην Ένωση εθνοκεντρισμού. Με τους Γάλλους και Γερμανούς και όχι μόνο να δίνουν προτεραιότητα, με καταφανώς εθνικό σκεπτικό, γεωπολιτικό και οικονομικό, στην αποτροπή της περαιτέρω όξυνσης και στην ταχεία αποκατάσταση των ευρωρωσικών σχέσεων. Και με τους  – ευεξηγήτως, υπό το φως της καταδυνάστευσής τους από τη Σοβιετική Ένωση – ρωσόφοβους πρώην κομμουνικοκρατούμενους εταίρους, αλλά και με άλλους κοινοτικούς, των Βρετανών προεξαρχόντων, να τάσσονται υπέρ της υιοθέτησης σκληρής έναντι της Μόσχας γραμμής, υπείκοντες και αυτοί στα ιδιαίτερα εθνικά τους συμφέροντα και πολιτικές.
 
Η αντιμετώπιση της χρηματοοικονομικής κρίσης
 
Όμως, ακόμη πιο αποκαλυπτική του κοινοτικού αυτού εθνοκεντρισμού υπήρξε η χρηματοοικονομική κρίση. Θα ανέμενε κανείς μάλλον το αντίθετο. Ο τομέας της οικονομίας προσφέρεται, κατ’ αρχήν, ανετότερα απ’ ό,τι ο διεθνοπολιτικός και ο στρατιωτικός στην εκχώρηση κρατικών κυριαρχικών δικαιωμάτων και αρμοδιοτήτων. Διό, άλλωστε, και η ΟΝΕ είναι ουσιαστικότερη από τις προβληματικές ΚΕΠΑ και ΕΠΑ. Αντιμέτωπες, ωστόσο, με ένα πρωτόγνωρα κρίσιμο κοινωνικοοικονομικό διακύβευμα, οι κοινοτικές κυβερνήσεις φάνηκαν απρόθυμες να υιοθετήσουν μια πράγματι κοινή γραμμή πλεύσης, περιοριζόμενες σε μια επιφανειακή – κυρίως επικοινωνιακή – εναρμόνιση επί μέρους εθνικών αποφάσεων και μέτρων. Όπως δε και στην περίπτωση της γεωργιανής κρίσης, η στάση τους καθορίσθηκε από τα στενά εθνικά τους συμφέροντα. Ενώ αποφασιστικός αποδείχθηκε και εδώ ο ρόλος των μεγάλων κρατών, δραστηριοποιηθέντων ως επί το πολύ εκτός κοινοτικών μηχανισμών.
 
Τα χαρακτηριστικά αυτά της κοινοτικής διαχείρισης της κρίσης έγιναν εμφανή ευθύς ως δρομολογήθηκαν οι σχετικές προσπάθειες με τη συνάντηση κορυφής των τεσσάρων μεγάλων – Γαλλίας, Βρετανίας, Γερμανίας και Ιταλίας – αρχές Οκτωβρίου στο Παρίσι.[vii] Μια συνάντηση, η οποία ήδη καθαυτήν, λόγω του κλειστού χαρακτήρα της, συνιστούσε ουσιαστικώς απόκλιση από την κοινοτική δεοντολογία. Και κατά την οποία η καγκελάριος Μέρκελ αντετάχθη στην προταθείσα από τον κ. Σαρκοζί δημιουργία κοινού ευρωπαϊκού ταμείου για την αντιμετώπιση της κρίσης. Για να απορρίψει, άλλωστε, μερικές ημέρες αργότερα, και την – αρκετά νεφελώδη, ομολογουμένως – πρόταση του Γάλλου προέδρου για τη συγκρότηση μιας «κοινοτικής οικονομικής κυβέρνησης». [viii]
 
Μολονότι δε κατά τις διαβουλεύσεις που επακολούθησαν στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 15ης-6ης Οκτωβρίου, στη διευρυμένη Σύνοδο των G-20.στην Ουάσινγκτον στις 14-15 Νοεμβρίου, και κυρίως στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 11ης-13ης Δεκεμβρίου, οι ηγέτες της Ένωσης κατέβαλαν φιλότιμες προσπάθειες για να δημιουργήσουν την εντύπωση της κοινοτικής αρμονίας, οι βασικές ενδοκοινοτικές διαφορές απόψεων παρέμειναν αγεφύρωτες. Ενώ το
σχέδιο για την καταπολέμηση της κρίσης, που οι 27 υιοθέτησαν κατά τη σύνοδο κορυφής του Δεκεμβρίου, μακράν του να διασφαλίζει μια γνήσια κοινοτική αλληλεγγύη – τα περί κοινού ευρωπαϊκού ταμείου, επί παραδείγματι, έχουν πλέον λησμονηθεί – επιχειρεί απλώς να επιτύχει ένα στοιχειώδη συντονισμό των ενεργειών των εθνικών κυβερνήσεων, παρέχοντας, ωστόσο, συγχρόνως στις τελευταίες αυτές ευρύτατα περιθώρια επιλογών και αυτενέργειας.[ix]

 
Ενδεικτική του εθνοκεντρικού κλίματος στην Κοινοτική Ευρώπη είναι και  η αντιστροφή συμμαχιών που, υπό την πίεση της χρηματοοικονομικής κρίσης, σημειώθηκε στους κόλπους της ηγετικής κοινοτικής ομάδας. Ενώ δηλαδή στην περίπτωση του Γεωργιανού, παρά την ευεξήγητη δυσφορία της γερμανικής ηγεσίας για την «ηγεμονική» συμπεριφορά του κ. Σαρκοζί, Γάλλοι και Γερμανοί συνέπλευσαν, με τους Βρετανούς τοποθετημένους στην αντίπερα όχθη, για την αντιμετώπιση της νέας, χρηματοοικονομικής πρόκλησης το Παρίσι συνέπραξε με το Λονδίνο κατά του Βερολίνου. Ευεξηγήτως δε. Καθώς, αρνούμενη να υιοθετήσει τις «νεοκεϋνσιανές» απόψεις των Γάλλων και των μεσογειακών γενικότερα, και, υπό κάποια έννοια, και του Βρετανού πρωθυπουργού κ. Μπράουν, η κυρία Μέρκελ εμμένει στην οικονομική ορθοδοξία – στη σφιχτή δημοσιονομική πολιτική. Και εμφανίζεται απρόθυμη να χρηματοδοτήσει την οικονομική ανάκαμψη εταίρων, οι κυβερνώντες των οποίων, κατά την αντίληψή της, εν αντιθέσει προς τη μεταρρυθμιστική πολιτική, τόσο του προκατόχου της κ. Σρέντερ, όσο και της δικής της κυβέρνησης, ορρωδούν προ των αναγκαίων, πλην επώδυνων, δομικών αλλαγών, και προσφεύγουν αλόγιστα στον υπέρογκο δανεισμό..[x]
 
Συμπερασματικώς:
 
Τα κράτη-μέλη της Εευρωπαϊκής Ένωσης εξακολουθούν να ενεργούν με κυρίαρχο γνώμονα τα εθνικά τους συμφέροντα. Υπό ηπιότερη, φυσικά, μορφή και μείον, βέβαια, τη στρατιωτική της διάσταση, η παραδοσιακή ρεάλπολιτίκ δεν έχει παύσει να ασκείται εντός του κοινοτικού χώρου. Και συνεπώς γίνεται σαφές ότι το όραμα της ευρωπαϊκής ομοσπονδίας ανήκει πλέον στο παρελθόν – ή, ανάλογα με τον βαθμό αισιοδοξίας του παρατηρητή, στο απώτερο και δυσδιάκριτο μέλλον. Και ότι, στο ορατό μέλλον, η ΕΕ θα παραμείνει μια διακρατική σύμπραξη εθνικών κρατών, ποικίλλουσας έκτασης και μορφής ανάλογα με το εκάστοτε αντικείμενο, και εκτεθειμένη στους ανταγωνισμούς, συσπειρώσεις και αντισυσπειρώσεις των μελών της. Την αδήριτη δε αυτή πραγματικότητα επιβεβαιώνει και η ακόλουθη βαρυσήμαντη δήλωση, στην οποία ο κ. Σαρκοζί προέβη επί τη λήξει – και, τρόπον τινά, δίνοντας το στίγμα – της ευρωενωσιακής προεδρικής του θητείας: «Για να είναι ισχυρή, η Ευρώπη πρέπει να στηριχθεί σε ισχυρά κράτη. Στο κάτω-κάτω, είναι οι μεγάλες χώρες που καλούνται να συμπαρασύρουν τις μικρές! Όχι ότι έχουν περισσότερα δικαιώματα. A
πλούστατα έχουν βαρύτερες ευθύνες.»[xi]

 
Πρόκειται για διαπιστώσεις καίριας σημασίας και για τη δική μας εθνική στρατηγική.
 
 


[i] Το κείμενο αυτό αποτελεί προδημοσίευση από το επόμενο τεύχος των «Εθνικών Επάλξεων», περιοδικής έκδοσης του Συνδέσμου Επιτελών Εθνικής Αμύνης (ΣΕΕΘΑ).
[ii] Βλ. EU suspends talks on Russia pact, BBC, 1-9-2008.
[iii]  Βλ. EU to end freeze on Russia talks, BBC, 10-11-2008.
[iv] Βλ. Russian President Warns West, “Wall Street Journal”, 6-6-2008. Ο κ. Σαρκοζί επέμεινε πάντως το εγχείρημα να διεξαχθεί στο πλαίσιο του «Οργανισμού για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη», και όχι, όπως επιδιώκει το επιφυλακτικό έναντι του ΟΑΣΕ Κρεμλίνο, μέσω ενός εντελώς νέου οργανισμού. Βλ. σχετικώς: M. Sarkozy suggère un gel du projet américain de bouclier antimissile, “Le Monde”, 15-11-2008..Επίσης: Sarkozy macht Druck auf Russland und die USA, Welt Online, 14-11-2008.
[v] Βλ. Βλ. Sarkozy backs Russian calls for pan-European security pact, “The Guardian”, 15-11-2008.
 
[vi] Ιδίως των Πολωνών και των Τσέχων. Με τον Πολωνό πρωθυπουργό να δηλώνει ότι «ο πρόεδρος Σαρκοζί εξέφρασε την προσωπική του άποψη» και ότι «δεν πρόκειται να επηρεασθεί το μέλλον του [αντιπυραυλικού] εγχειρήματος». Και με τον αντιπρόεδρο της τσεχικής κυβέρνησης να εκφράζει την «έκπληξή» του για τις γαλλικές θέσεις, αντιτάσσοντας ότι «η εντολή της γαλλικής προεδρίας για τη συνάντηση κορυφής ΕΕ-Ρωσία [στη Νίκαια} δεν περιελάμβανε μνεία της αμερικανικής αντιπυραυλικής ασπίδας» και ότι «η Γαλλία ουδέποτε συζήτησε τέτοιες θέσεις με εμάς.» Βλ.συναφώς Poles, Czechs Brush Aside Sarkozy Plea to Halt Missile Plans, “Wall Street Journal”, 15-11-2008.
[vii] Βλ. No Joint European Strategy On Banks, “Washington Post”, 5-10-2008.
[viii] Βλ. Deutschland erteilt Sarkozys Krisenplan Absage,  “Welt Online”, 22-10-2008.
[ix] Ο γνωστός αρθρογράφος των Τάιμς William Rees-Mogg σχολιάζει την επιτευχθείσα συμφωνία ως ακολούθως: «Την περασμένη εβδομάδα συνήλθε στις Βρυξέλλες μια σύνοδος κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Όπως έπρεπε να αναμένεται, το ανακοινωθέν που ακολούθησε τη συνάντηση εξέφραζε φαινομενική ομοφωνία, αλλά η ομοφωνία δεν ήταν πραγματική. Οι χώρες της ΕΕ συμφώνησαν να διαθέσουν για την τόνωση της οικονομίας το 1.5% περίπου του ΑΕΠ τους. Η Βρετανία ήδη διαθέτει κάτι κοντά στο ποσό αυτό. Η Γερμανία θα ακολουθήσει την πολιτική της κυρίας Μέρκελ, όχι του κ. Μπράουν.» Βλ. Listen to Prudence, the Swabian housewife, “The Times Online”, 15-12-2008. Βλ. επίσης Μ. Σπυνθουράκης, Πως τελικά απεφεύχθη το ναυάγιο στις Βρυξέλλες, “Το Βήμα”, 14-12-2008.
[x] Σύμφωνα με τον Γάλλο αρθογράφο Pierre-Antoine Delhommais, «η Γερμανία αντιστέκεται, ανησυχώντας μήπως τα δεινά των ‘χωρών του Club Med’ – όπως αβρότατα τις είχε αποκαλέσει στέλεχος της Μπούντεσμπανκ – τελικά την μολύνουν». Βλ. Lheure de vérité pour l'euro, Le Monde », 13-12-2008. Για το όλο θέμα των γαλλο-γερμανικών σχέσεων βλ. ενδιαφέρον άρθρο του Γ. Καπόπουλου υπό το τίτλο  Γαλλογερμανική αντιπαράθεση χωρίς προσχήματα στην “Ημερησία” της 10ης Νοεμβρίου 2008.
[xi] Βλ. Sarkozy veut garder un œil vigilant sur l’Europe, “Le Figaro”, 16-12-2008. Ο ανταποκριτής της έγκυρης γαλλικής εφημερίδας παρατηρεί συναφώς ότι «δεν είναι βέβαιο ότι αυτό το ‘διευθυντήριο των μεγάλων’, και το δικαίωμα επιτήρησης επί των ‘μικρών’ που υποδηλώνει, είναι του γούστου της Δημοκρατίας της Τσεχίας τη στιγμή που αναλαμβάνει την πρώτη ευρωπαϊκή της προεδρία».

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Αρχειοθήκη ιστολογίου