19/11/08

Η ΝΕΟΓΚΟΛΙΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ ΤΟΥ ΣΑΡΚΟΖΙ

  
Τετάρτη, 19 Νοεμβρίου 2008 19:00
Πέρασαν μόλις τέσσερις μήνες αφότου η Γαλλία ανέλαβε την εκ περιτροπής προεδρία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στο σύντομο όμως αυτό διάστημα, η «επιτάχυνση της ιστορίας» έχει επιφέρει θεαματικές αλλαγές στο ευρωενωσιακό τοπίο.
 
Ο κ. Σαρκοζί είχε αρχικά υπολογίσει στην υιοθέτηση της Συνθήκης της Λισαβόνας και στην προώθηση της «Μεσογειακής Ένωσης», κυρίως, για να προσδώσει λάμψη στην εξάμηνη παραμονή του επικεφαλής της ΕΕ – και να ενισχύσει συγχρόνως και τη φθίνουσα τότε εσωτερική του δημοτικότητα. Εν τούτοις, αμέσως μετά, οι μεν Ιρλανδοί ψηφοφόροι ακύρωσαν την προτεινόμενη θεσμική αναμόρφωση, το δε φιλόδοξο γαλλικό μεσογειακό σχέδιο, υπό την πίεση Γερμανών και άλλων, εκφυλίσθηκε σε μια αφυδατωμένη «Ένωση για τη Μεσόγειο». Εκεί, ωστόσο, που η γαλλική προεδρία κινδύνευε να καταλήξει στα ψιλά της ευρωενωσιακής ιστοριογραφίας, δύο σεισμικά γεγονότα, εν πολλοίς άσχετα μεταξύ τους, επέτρεψαν στον τολμηρό και συνάμα επινοητικό Γάλλο πρόεδρο να πρωταγωνιστήσει στην ευρωπαϊκή σκηνή – και κατ’ επέκταση και στην ευρύτερη διεθνή.  
 
Ειδικότερα: Ο πόλεμος του Καυκάσου και η παγκόσμια χρηματοοικονομική κρίση προσέφεραν στον κ. Σαρκοζί την ευκαιρία να επιδοθεί σε μια κατ’ εξοχήν προσωπική, αλλά οπωσδήποτε εντυπωσιακή διπλωματική κινητικότητα. Η οποία τείνει όλο και περισσότερο να αναπαραγάγει ορισμένα χαρακτηριστικά γνωρίσματα της γκολικής προσέγγισης των διεθνών πραγμάτων. Με το Παρίσι να αποσκοπεί εκ νέου στην ανάδειξη της Γαλλίας, αφ’ ενός, σε ηγετική δύναμη στην Κοινοτική Ευρώπη και, αφ’ ετέρου, σε ισορροπητικό παράγοντα μεταξύ Ουάσινγκτον και Μόσχας. Και με τα θεσμικά όργανα της Ένωσης να χρησιμοποιούνται ευκαιριακά και επικουρικά – καθώς οι κρίσιμες αποφάσεις διαμορφώνονται, με γαλλική πάντοτε πρωτουβουλία, σε εξωθεσμικά διαβούλια των κοινοτικών «μεγάλων».
 
**********
 
Ο κ. Σαρκοζί αξιοποίησε αρχικά το Γεωργιανό για να ασκήσει διαιτητική διαμεσολάβηση ως εκπρόσωπος μιας – κατά τα λοιπά διαιρεμένης – ΕΕ, και με τη σιωπηρή συγκατάθεση, αν όχι και με τη διακριτική ενθάρρυνση, των Αμερικανών. Επωφελούμενος, ωστόσο, των αβεβαιοτήτων που δημιουργεί περί την αμερικανική πολιτική η αλλαγή φρουράς στην Ουάσινγκτον, και χωρίς ουσιαστική προσυνεννόηση – πόσω μάλλον, θεσμική διαβούλευση – με τους κοινοτικούς του εταίρους, αναπτύσσει ήδη έναντι της Μόσχας νέες πρωτοβουλίες, αφιστάμενες από τις μέχρι τούδε θέσεις της Ουάσινγκτον, αλλά και από τις απόψεις αρκετών εκ των κοινοτικών κυβερνήσεων.
 
Είναι αλήθεια ότι οι υπουργοί εξωτερικών των 27 αποφάσισαν στις 19 Νοεμβρίου να επαναλάβουν τον διάλογο με τη Μόσχα – είχε ανασταλεί την 1η Σεπτεμβρίου υπό το κράτος των γεγονότων του Καυκάσου – παρ’ όλο που οι τεθείσες από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο προϋποθέσεις δεν είχαν πλήρως εκπληρωθεί από ρωσικής πλευράς.[i]  Όμως, κατά τη συνάντησή του με τον πρόεδρο Μεντβέντεβ στη Νίκαια στις 15 Νοεμβρίου, ο κ. Σαρκοζί υπερέβη κατά πολύ την κοινοτική του εντολή: Ανταποκρίθηκε θετικά στην πρόταση του συνομιλητή του για τη σύναψη μιας συμφωνίας «πανευρωπαϊκής» ασφαλείας, καλύπτουσα κατά την έκφραση του κ. Μεντβέντεβ «ολόκληρο τον Ευρω-Ατλαντικό χώρο από το Βανκούβερ έως το Βλαντιβοστόκ» [ii] – ζητώντας, ωστόσο, το εγχείρημα να διεξαχθεί στο πλαίσιο του «Οργανισμού για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη», και όχι μέσω ενός εντελώς νέου οργανισμού, όπως φαίνεται να επιθυμεί το επιφυλακτικό έναντι του ΟΑΣΕ Κρεμλίνο. Και πρότεινε να παγώσει, εν αναμονή της σύγκλησης της σχετικής διάσκεψης, η εγκατάσταση της αντιπυραυλικής ασπίδας στην κεντρική Ευρώπη – αποφαινόμενος μάλιστα ότι «[η] εγκατάσταση ενός συστήματος πυραυλικής άμυνας δεν θα προσέθετε τίποτα στην ασφάλεια στην Ευρώπη. Απλώς θα περιέπλεκε τα πράγματα.» [iii]
 
Οι γαλλικές δε αυτές πρωτοβουλίες έχουν ήδη προκαλέσει τις διαμαρτυρίες ορισμένων κοινοτικών εταίρων, [iv] και αναπόφευκτα ενοχλούν την παρούσα αμερικανική ηγεσία – χωρίς να είναι καθόλου βέβαιο ότι ικανοποιούν και τους έμπειρους διπλωματικούς συμβούλους τού εν αναμονή Αμερικανού προέδρου. Καθώς κεντρικός και σχεδόν μη αποκρυπτόμενος στόχος της Μόσχας είναι η εξασθένηση του ΝΑΤΟ – του οποίου, ωστόσο, ο πρόεδρος Σαρκοζί είναι διαπρύσιος κήρυκας. Και τελικά και της ίδιας της Ευρωπαϊκής Ένωσης – τη στιγμή ο Γάλλος πρόεδρος επιχειρεί να τη χρησιμοποιήσει ως πολλαπλασιαστή της επιρροής της χώρας του. Δεν χωρεί, βέβαια, αμφιβολία ότι φιλοδοξία του κ. Σαρκοζί είναι να διαδραματήσει ηγετικό ρόλο σε μια προσέγγιση της Ρωσίας με τη Δύση απαλλαγμένη κινδύνων για τη νατοϊκή και κοινοτική συνοχή. Μένει εν τούτοις να φανεί κατά πόσον η Γαλλία διαθέτει το ειδικό βάρος που προαπαιτείται για την ευόδωση ενός τόσο δυσχερούς εγχειρήματος – η επιτυχία, κατά τα λοιπά, του οποίου θα εξυπηρετούσε αναμφισβήτητα και το συλλογικό ευρωπαϊκό συμφέρον.
 
**********
 
Αλλά και στο οικονομικό μέτωπο, ο Γάλλος πρόεδρος επιχειρεί να πρωταγωνιστήσει στην αναζήτηση, εντός και εκτός ΕΕ, κοινού εδάφους για την αντιμετώπιση της κρίσης, με προφανή γνώμονα την προώθηση των ιδιαίτερων – και αρκετά αμφισβητούμενων – γαλλικών θέσεων. Και μέχρι στιγμής μεν, οι σχετικές προσπάθειές του έχουν στεφθεί από αρκετή επιτυχία, τουλάχιστον σε επικοινωνιακό επίπεδο. Καθώς έχει πρωτοστατήσει στις σχετικές ευρωενωσιακές διαβουλεύσεις και συνέβαλε καθοριστικά στη σύγκληση της Συνόδου κορυφής των G-20 στην Ουάσινγκτον.[v]
 
Ήδη όμως ο κ. Σαρκοζί έχει προσκρούσει σε σοβαρά εμπόδια. Με τις προτάσεις του για τη δημιουργία ενός κοινού κοινοτικού ταμείου για τη στήριξη των τραπεζών της Ένωσης και για τη συγκρότηση μιας «ενιαίας ευρωπαϊκής οικονομικής κυβέρνησης» να έχουν απορριφθεί από τους Γερμανούς και όχι μόνο.[vi] Αλλά και με τις κοινές θέσεις, που εν συνεχεία – εν πολλοίς χάρις σε δικές του πρωτοβουλίες – μετέφεραν στη Ουάσινγκτον οι συμμετασχόντες στην εκεί διάσκεψη ευρωκοινοτικοί, να μην αρκούν για να αποκρύψουν τις υποβόσκουσες στους κόλπους της ΕΕ διαφωνίες σε σχέση με μείζονος σημασίας θέματα, όπως τα όρια της κρατικής παρέμβασης στη δημοσιονομική και οικονομική ζωή, ή οι όροι διεξαγωγής του εξωτερικού εμπορίου.
 
Ενώ από τα πεπραγμένα της ειρημένης διάσκεψης ελάχιστα προέκυψαν που να δίνουν ουσιαστική συνέχεια στις εκκλήσεις του κ. Σαρκοζί – υποστηριζόμενου ως προς τούτο και από τον Βρετανό πρωθυπουργό – για τη δρομολόγηση ενός «νέου Μπρέτον Γουντς».[vii] Η Σύνοδος των G-20, όπως άλλωστε αναμενόταν, προέβη σε γενικές διακηρύξεις υπέρ των «αρχών της οικονομίας της αγοράς», της «διαφάνειας» και της «διεθνούς συνεργασίας» και κατά του «προστατευτισμού». Επισήμανε αναλυτικά τους επί μέρους τομείς προς περαιτέρω εξέταση, παρέχοντας και λεπτομερείς προς τούτο οδηγίες. Και αποφάσισε τη σύγκληση νέας διάσκεψης έως την 30η του επόμενου Απριλίου.[viii] Κατά τα λοιπά, όμως, οι διαφορές οικονομικής φιλοσοφίας και πρακτικής, τόσο στο εσωτερικό της ΕΕ, όσο και στον ευρύτερο διεθνή χώρο, παρέμειναν ακέραιες.[ix] Ενώ κρίσιμος, πλην αστάθμητος επί του παρόντος, παράγοντας είναι και οι επιλογές του νέου Αμερικανού προέδρου Ομπάμα. Ως προς τις οποίες, πάντως, πιθανολογείται ότι δεν θα αποκλίνουν ριζικά από τη γραμμή που έχει χαράξει τις τελευταίες εβδόμαδες η κυβέρνηση. Μπους – ιδίως σε ό,τι αφορά στη διατήρηση των βασικών δομών της αμερικανικής οικονομίας και στη διαφύλαξη του ηγετικού ρόλου των ΗΠΑ στο παγκόσμιο χρηματοοικονομικό σύστημα.[x] Οι πρακτικές δε επιπτώσεις των διαφωνιών και αβεβαιοτήτων αυτών θα διογκωθούν, αν η κρίση επιδεινωθεί.
 
**********
 
Εν κατακλείδι, δικαιολογείται κανείς, φέρνοντας στο νου του το γνωστό αγγλοσαξωνικό γνωμικό, να διερωτηθεί κατά πόσον ο κ. Σαρκοζί «δαγκώνει περισσότερα από όσα μπορεί να μασήσει». Εν πάση όμως περιπτώσει, στο μέτρο που ταράσσει τα λιμνάζοντα ύδατα της κοινοτικής Ευρώπης, η εκχειλίζουσα κινητικότητα του Γάλλου προέδρου είναι ασφαλώς καλοδεχούμενη.


[i] Βλ. Sarkozy backs Russian calls for pan-European security pact, “The Guardian”, 15-11-2008, και M. Sarkozy suggère un gel du projet américain de bouclier antimissile, “Le Monde”, 15-11-2008..
[ii] Βλ. Russian President Warns West, “Wall Street Journal”, 6-6-2008.
[iii] Βλ. σχετικώς τις δημοσιογραφικές ανταποκρίσεις στην πρώτη υποσημείωση.
[iv] Ιδίως των άμεσα ενδιαφερομένων Πολωνών και Τσέχων. Με τον Πολωνό πρωθυπουργό να δηλώνει ότι «ο πρόεδρος Σαρκοζί εξέφρασε την προσωπική του άποψη» και ότι «δεν πρόκειται να επηρεασθεί το μέλλον του [αντιπυραυλικού] εγχειρήματος». Και με τον αντιπρόεδρο της τσεχικής κυβέρνησης να εκφράζει την «έκπληξή» του για τις γαλλικές θέσεις, αντιτάσσοντας ότι «η εντολή της γαλλικής προεδρίας για τη συνάντηση κορυφής ΕΕ-Ρωσία [στη Νίκαια} δεν περιελάμβανε μνεία της αμερικανικής αντιπυραυλικής ασπίδας» και ότι «η Γαλλία ουδέποτε συζήτησε τέτοιες θέσεις με εμάς.» Βλ.συναφώς Poles, Czechs Brush Aside Sarkozy Plea to Halt Missile Plans, “Wall Street Journal”, 15-11-2008.
[v] Στη σύνοδο συμμετέσχον τα είκοσι οικονομικώς σημαντικότερα κράτη, η ΕΕ, οι επικεφαλής της Παγκόσμιας Τράπεζας και του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, και, εκτάκτως – με γαλλική πρωτοβουλία – η Ισπανία και η Ολλανδία.
[vi] Βλ. Edward Cody, No Joint European Strategy On Banks, “Washington Post”, 5-10-2008. Κύριο άρθρο της «Le Monde» της 6ης Οκτωβρίου 2008 υπό τον χαρακτηριστικό τίτλο Désinvolte Allemagne. Ειδικότερα δε για τις αντιθέσεις στη συγκρότηση ‘ευρωπαϊκής οικονομικής κυβέρνησης’: Deutschland erteilt Sarkozys Krisenplan Absage, “Welt Online”, 22-10-2008 και Eurogroupe des chefs dEtat”: Juncker désavoue Sarkozy, “Le Figaro”, 4-11-2008.
 
[vii] Βλ. Emma Vandore, Europe’s grand plans for new Bretton Woods on hold, AP, pttp://www.livemint.com, 16-11-2008. Ενδιαφέρον σχετικώς παρουσιάζει και το ακόλουθο σχόλιο του έγκυρου περιοδικού “Foreign Affairs”: «Το περασμένο σαββατοκύριακο οι ηγέτες των χωρών G-20 συναντήθηκαν στην Ουάσινγκτον για να εξετάσουν τρόπους αναζωογόνησης της δοκιμαζόμενης παγκόσμιας οικονομίας. Η ομάδα υιοθέτησε οδηγίες για αυξημένους ελέγχους της αγοράς, περιλαμβανομένου και του διεθνούς συντονισμού της επιτήρησης των τραπεζών και άλλων χρηματοπιστωτικών θεσμών. Αλλά παρέπεμψε την εξέταση ενός ακόμη ευρύτερου θέματος, του μέλλοντος της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής ρύθμισης, στην επόμενη σύνοδό της τον Απρίλιο. Καθώς συνεχίζει να εκτυλίσσεται, η κρίση επαναφέρει στην επιφάνεια παλαιά ρήγματα σε σχέση με την οικονομική πολιτική μεταξύ εκείνων που λατρεύουν τις ελεύθερες αγορές και των επιχειρηματολογούντων υπέρ περισσότερης κυβερνητικής επέμβασης.» (Friedman or Keynes?, “Foreign Affairs Background on the News”, 19-11-2008.)
 
[viii] Το κείμενο της Διακήρυξης των G-20 (Declaration: Summit on Financial Markets and the World Economy) είναι αναρτημένο στον ιστότοπο του Λευκού Οίκου (http://www.whitehouse.gov/).
[ix] Κατά τον καθηγητή του Χάρβαρντ Kenth Rogoff, «[κ]άθε χώρα θα έχει διαφορετική άποψη για το τι πρέπει να γίνει. Συμφώνησαν ως προς τους τομείς μελέτης, αλλά αυτό δεν σημαίνει συμφωνία περί του πρακτέου.» Βλ. Martin Walker, G-20 summit no big deal, “United Press International”, 17-11-2008.
 
[x] Οι ακόλουθες δηλώσεις του κ. Ομπάμα κατά την πρώτη τηλεοπτική του συνέντευξη μετά την εκλογή του, όπως τις κατέγραψε η αναποκρίτρια της βρετανικής “The Guardian”, είναι ενδεικτικές ορισμένων από τους προσανατολισμούς του νέου προέδρου στον χώρο της οικονομίας. «Ο Ομπάμα απέρριψε συγκρίσεις μεταξύ της τρέχουσας κρίσης και της παγκόσμιας οικονομικής ύφεσης [the Great Depression] των ετών 1930. Επίσης απέκλεισε λύσεις τύπου Νιου Ντιλ...  . “Θα ήταν σφάλμα” , είπε ο κ. Ομπάμα “να αναπαραγάγουμε στον 21ο αιώνα κάτι που υπήρξε στη δεκαετία του 30. Θεωρώ ότι η βασική αρχή ότι η κυβέρνηση έχει να διαδραματίσει ρόλο στο να δοθεί ώθηση σε μια οικονομία που έχει ακινητοποιηθεί είναι ορθή. Θεωρώ όμως ότι οφείλουμε επίσης να παραμείνουμε προσηλωμένοι στη βασική μας αρχή ότι  ζούμε σε σύστημα ελεύθερης οικονομίας και ότι το γεγονός αυτό έχει λειτουργήσει υπέρ ημών, ότι προσφέρει ανανέωση και ανάληψη ρίσκου.» (Suzanne Goldenberg, Republicans will be in my team, says Obama, “The Guardian”, 17-11-2008.)

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Αρχειοθήκη ιστολογίου