14/8/08

Η ΚΡΙΣΗ ΤΟΥ ΚΑΥΚΑΣΟΥ, Η ΡΩΣΙΑ ΚΑΙ Η ΔΥΣΗ

  
Πέμπτη, 14 Αυγούστου 2008 13:28
Η κρίση του Καυκάσου θα αποδειχθεί, κατά πάσαν πιθανότητα, σταθμός στις παγκόσμιες μεταψυχροπολεμικές εξελίξεις. Επιβεβαίωσε την επιστροφή της Ρωσίας στη διεθνή σκηνή ως μεγάλης δύναμης. Και κατέδειξε τις προϋποθέσεις για την εποικοδομητική συνύπαρξη της Μόσχας με τη Δύση – αλλά και τους κινδύνους μιας αντιπαράθεσης μεταξύ των δύο.
Αυτή καθ’εαυτήν η ρωσο-γεωργιανή στρατιωτική σύρραξη πυροδοτήθηκε από την επιπολαιότητα του Γεωργιανού προέδρου.  Αυτός ήρξατο χειρών αδίκων, με τρόπο που φέρνει στο νου την αποδιδόμενη στον Ταλεϋράνδο ρήση «είναι χειρότερο από έγκλημα – είναι σφάλμα». Με το σφάλμα του κ. Σαακασβίλι, εν προκειμένω, να συνίσταται στην υποτίμηση της ρωσικής αποφασιστικότητας και στην υπερεκτίμηση της δυτικής και ειδικότερα της αμερικανικής συμπαράστασης.
***
Για τους Ρώσους το διακύβευμα ήταν μείζον. Ο γεωργιανός γείτονας προσέφυγε σε στρατιωτικά μέσα για να ανατρέψει εις βάρος τους λεπτές ισορροπίες στη Νότια Οσετία, και πιθανότατα εν συνεχεία στην Αμπχαζία, διαμορφωθείσες μετά την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης και τη συνακόλουθη απόσχιση από την Γεωργία των δύο  αλλογενών επαρχιών. Οι πληθυσμοί των οποίων, στη συντριπτική τους πλειοψηφία, αρνούνται να υπαχθούν στην εξουσία των Γεωργιανών και προσβλέπουν στη ρωσική προστασία. Αποδοχή των τετελεσμένων θα κατέφερε δεινό πλήγμα στο ρωσικό γόητρο και συνακόλουθα στην ικανότητα της Μόσχας να προασπίσει τα στρατηγικά και ενεργειακά της συμφέροντα, όχι μόνο στη συγκεκριμένη περιοχή, αλλά και στο μαλακό γεωπολιτικό της υπογάστριο γενικότερα, από τον Καύκασο έως την Κεντρική Ασία. Και θα υπέσκαπτε τη θέση της Ρωσίας ως μεγάλης δύναμης στον ευρύτερο διεθνή χώρο.
Βέβαια, εάν η γεωργιανή επίθεση είχε σημειωθεί επί προεδρίας Γέλτσιν, η ρωσική αντίδραση πιθανότατα θα ήταν διαφορετική – διστακτικότερη και πάντως πολύ λιγότερο αποτελεσματική. Το ανορθωτικό, όμως, έργο του προέδρου Πούτιν, τόσο στον πολιτικο-οικονομικό, όσο και στον στρατιωτικό τομέα, επέτρεψε στους Ρώσους ιθύνοντες να αντιδράσουν κεραυνοβόλα και να εξουθενώσουν τον απερίσκεπτο εισβολέα.
Χωρίς ποσώς η Δύση να τον συνδράμει. Και είναι απορίας άξιον ότι ο κ. Σαακασβίλι – όπως όλα δείχνουν – προεξόφλησε την ενεργό αμερικανική, ιδίως, συνδρομή. Ενθαρρυνόμενος, ίσως, από τους στενούς δεσμούς που είχε συνάψει με την Ουάσινγκτον. Οπότε, για το χονδροειδές αυτό σφάλμα υπολογισμού ευθύνονται σε κάποιο βαθμό και οι ίδιοι οι Αμερικανοί – στο μέτρο δηλαδή που επιδαψίλευσαν στον ανώριμο Γεωργιανό πρόεδρο υπερβολικές τιμές και δεν φρόντισαν να τον χαλιναγωγήσουν. Τόσω μάλλον καθ΄όσον, αφ’ότου αναρριχήθηκε στον προεδρικό θώκο τον Ιανουάριο 2004, ο κ.Σαακασβίλι ανοικτά διακήρυττε την πρόθεσή του να ανακτήσει τις απωλεσθείσες επαρχίες. Ο δε κλονισμός του εσωτερικού και διεθνούς κύρους του μετά την προσφυγή του σε «βία και νοθεία» κατά τις προεδρικές εκλογές του Ιανουαρίου του τρέχοντος έτους φυσικό ήταν να εντείνει τη φιλοδοξία του να αναδειχθεί σε «απελευθερωτή εθνικών εδαφών». (Τελικά επέτυχε το αντίθετο, με την αντιπολίτευση στο εσωτερικό της χώρας του να επιχειρεί τώρα να εκμεταλλευθεί το τραγικό ναυάγιο της πολιτικής του.)
***
Το βέβαιο είναι, ούτε οι Αμερικανοί, ούτε, ακόμη λιγότερο, οι Ευρωπαίοι σύμμαχοί τους, είχαν ή έχουν την παραμικρή διάθεση να συγκρουσθούν και δη στρατιωτικώς με τη Ρωσία χάριν των αλυτρωτικών βλέψεων της Γεωργίας. Και είναι ενδεικτικό ότι, όπως επισημαίνει – επικριτικά είναι αλήθεια – σε κύριο άρθρο της η έγκυρη συντηρητική αμερικανική εφημερίδα «Ουόλ Στριτ Τζόρναλ», «ο πρόεδρος [Μπους] κατεδίκασε τελικά τις ενέργειες της Ρωσίας τη Δευτέρα [11 Αυγούστου], μετά ένα Σαββατοκύριακο ολυμπιακού τουρισμού στο Πεκίνο, ενώ η Γεωργία καιγόταν. Εν τω μεταξύ δε το Στέιτ Ντιπάρτμεντ απέστειλε στην Τιφλίδα ένα μεσαίου βαθμού αξιωματούχο και ανώνυμοι κυβερνητικοί αξιωματούχοι παραπονούνταν στους δημοσιογράφους ότι η Ουάσινγκτον είχε προειδοποιήσει τη Γεωργία να μην προκαλέσει τη Μόσχα».[i] Ενώ, από την πλευρά της, η ΕΕ περιορίσθηκε σε εκκλήσεις και προς τις δύο πλευρές για τον τερματισμό των εχθροπραξιών, και στην ανάληψη ενός – αρκετά επιτυχούς κατά τα άλλα – διαμεσολαβητικού ρόλου μέσω του προεδρεύοντος της Ένωσης Γάλλου προέδρου Σαρκοζί. Περί ενεργού στήριξης της Τιφλίδας κατά της Μόσχας εκ μέρους, είτε των Αμερικανών, είτε των Ευρωπαίων, ουδείς λόγος.
Οι σχέσεις της Δύσης με τη Ρωσία είναι πάρα πολύ σημαντικές για να τελούν υπό γεωργιανή ομηρεία. Η σύμπραξη της Μόσχας στη διαμόρφωση των ευρασιατικών ισορροπιών είναι κρίσιμης σημασίας – είτε πρόκειται για τη Β. Κορέα, είτε για το Ιράν, είτε για την αντιμετώπιση του ισλαμικού εξτρεμισμού, είτε, μολονότι για ευνόητους λόγους η πτυχή αυτή αποσιωπάται, για την εξισορρόπηση της ανερχόμενης Κίνας. Μια σοβαρή δε όξυνση των ρωσο-δυτικών αυτών σχέσεων θα μπορούσε να τροφοδοτήσει στο εσωτερικό της Ρωσίας ακραίες εθνικιστικές τάσεις με επικίνδυνες εξωτερικές επιπτώσεις. Ο Πούτιν – που ορισμένοι Δυτικοί κύκλοι έχουν στο στόχαστρο – έχει μέχρι στιγμής πολιτευθεί με αξιοσημείωτη σύνεση. Συνέβαλε αποφασιστικά στην εμπέδωση της νεότευκτης εσωτερικής συνταγματικής τάξης της Ρωσικής Ομοσπονδίας, αρνσούμενος να ενδώσει στις σειρήνες που τον καλούσαν να θεσμοθετήσει και τρίτη προεδρική θητεία. Και αντιμετώπισε με αυτοσυγκράτηση μια σειρά από Δυτικές ενέργειες – την ανεξαρτοποίηση του Κοσόβου, τη διεύρυνση του ΝΑΤΟ προς τα ρωσικά σύνορα παρά τις περί του αντιθέτου δεσμεύσεις του 1992, την τοποθέτηση στοιχείων αντιπυραυλικής ασπίδας σε πρώην σοβιετικούς δορυφόρους – που, αν μη τι άλλο, έθιγαν ευθέως το ρωσικό γόητρο.
Θα διέπρατταν συνεπώς ασύγγνωστο σφάλμα οι Δυτικές δυνάμεις, εάν, υιοθετώντας τις σκληροπυρηνικές εισηγήσεις ορισμένων ακραίων κύκλων, καθιστούσαν έτσι τα περί «νέου Ψυχρού Πολέμου» αυτοεκπληρούμενη πρόβλεψη. Το ευτύχημα πάντως είναι ότι ο πρόεδρος Μπους ανθίσταται επιτυχώς στις πιέσεις των νεο-ψυχροπολεμιστών αυτών. [ii] Και, ενώ  προειδοποιεί τη  ρωσική ηγεσία ότι δεν είναι διατεθειμένος να ανεχθεί την εκ μέρους της κακοποίηση των μικρότερων γειτόνων της, η τοποθέτησή του υπέρ της αποκατάστασης του προϊσχύοντος καθεστώτος στις επίμαχες γεωργιανές επαρχίες αποτελεί έμμεση, πλην σαφή, αναγνώριση του δικαιώματος της Μόσχας να προστατεύσει τα εκεί συμφέροντά της. Γενικότερα δε η επίσημη Ουάσινγκτον, χαράσσει μεν «κόκκινες γραμμές» για να αποτρέψει τυχόν προσπάθεια των Ρώσων να εκμεταλλευθούν την συγκυρία για να επιβληθούν με δυναμικά μέσα στο «εγγύς εξωτερικό» τους, πλην όμως διαμηνύει συγχρόνως ότι δεν αγνοεί τα θεμιτά ρωσικά συμφέροντα στις εν λόγω περιοχές.
***
Το συμφέρον των Ηνωμένων Πολιτειών και των κοινοτικών Ευρωπαίων να συνεχίσουν να συνεργάζονται με τη νέα Ρωσία είναι προφανές. Η αναγκαία, ωστόσο, αυτή σύμπραξη προσκρούει σε σοβαρά προσκόμματα – όπως, μεταξύ άλλων, η νατοϊκή υποψηφιότητα της Ουκρανίας και της Γεωργίας, οι «παγωμένες συγκρούσεις» στον Καύκασο και τον Εύξεινο Πόντο,[iii] ο πόλεμος των αγωγών της Κασπίας, και το νατοϊκό αντιπυραυλικό σύστημα – η υπερπήδηση των οποίων απαιτεί επίμονες και υπομονετικές διπλωματικές προσπάθειες. Σε ό,τι δε αφορά ειδικότερα στη Δυτική πλευρά, το ζητούμενο είναι σταθερότητα στην υποστήριξη των θέσεών της, αλλά και η αποφυγή γεωπολιτικής ή ιδεολογικής αλαζονείας.
 
 
 
 
 


[i] Βλ. Bush and Georgia, Wall Street Journal, 13-8-2008.
[ii] Διακρίνονται σε «ρεαλιστές», που εποφθαλμιούν τους τεράστιους φυσικούς πόρους της Ρωσικής Ομοσπονδίας και ανησυχούν διαπιστώνοντας ότι η εποχή της εκεί οικονομικής ασυδοσίας παρέρχεται ανεπιστρεπτί και σε «ιδεαλιστές» που είναι πεπεισμένοι ότι η Δύση οφείλει να αναμορφώσει την υφήλιο κατ’ εικόνα και ομοίωσίν της και αγανακτούν διότι το ρωσικό πολίτευμα δεν ανταποκρίνεται στις προδιαγραφές τους. Με τη μεταξύ τους διαχωριστική γραμμή ενίοτε δυσδιάκριτη. Χαρακτηριστική η απροσχημάτιστη διαστρέβλωση των γεγονότων από ένα σημαντικό εκπρόσωπο της σχολής αυτής, τον γνωστό και για τις βαλκανικές τους επιδόσεις Ρίτσαρντ Χόλμπρουκ. Ο οποίος μιλώντας στις 12 Αυγούστου στο αμερικανικό τηλεοπτικό πρόγραμμα Jim Lerher News Hour ισχυρίσθηκε, εις πείσμα όλων των έγκυραν μαρτυριών, ότι «οι Ρώσοι σκοπίμως προκάλεσαν [τις εχθροπραξίες στη Νότια Οσετία] και τις συντόνισαν με τους Ολυμπιακούς.»
[iii] Βλ. ενδιαφέρον άρθρο του Θ. Ντόκου, υπό τον τίτλο Ενα παιχνίδι ισχύος στον Καύκασο, στο «Βήμα» της 13ης Αυγούστου 2008.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Αρχειοθήκη ιστολογίου